DIỄN ĐÀN ĐBND
Cập nhật 17:17 | 21/10/2018 (GMT+7)
.
Chính sách và cuộc sống

ODA có thực sự rẻ?

08:11 | 10/08/2018
Cầu xây xong đã lâu nhưng không thấy… đường nối đâu. Đó là thực trạng của dự án xây dựng cầu Hưng Hà và đường dẫn nối cao tốc Hà Nội - Hải Phòng và Cầu Giẽ - Ninh Bình (khởi công cuối năm 2015) với tổng mức đầu tư hơn 2.870 tỷ đồng bằng nguồn vốn ODA. Dự án này được Đoàn giám sát của UBTVQH nêu trong báo cáo kết quả giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý và sử dụng vốn vay ưu đãi nước ngoài giai đoạn 2011 - 2016 để minh họa cho nhận định: “Tính đồng bộ, kết nối của một số dự án sử dụng nguồn vốn ODA và vốn vay ưu đãi chưa được chú trọng đúng mức, dẫn đến dự án chưa phát huy được hiệu quả bền vững, chưa có sức lan tỏa và kết nối vùng miền, làm giảm hiệu quả đầu tư”.

Trên bình diện tổng thể, với 28 tỷ USD đã được giải ngân và hàng năm chiếm tỷ trọng khoảng 37% tổng chi đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước, có thể thấy vốn ODA, vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài trong thời kỳ 2011 - 2016 là một nguồn lực quan trọng, góp phần hỗ trợ đất nước phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội và giảm nghèo. Nhưng từ thực tế giám sát, nhìn vào lát cắt về tính đồng bộ và sự kết nối của các dự án sử dụng nguồn vốn này, thì thấy nhiều công trình, dự án được triển khai đơn lẻ, chưa gắn với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội tổng thể của cả nước, chưa gắn với quy hoạch liên vùng, liên ngành và chưa có tính liên kết giữa các vùng, miền, địa phương và các công trình khác trên địa bàn. Thành thử mới xảy ra chuyện cầu đã có mà đường thì chưa thấy, hồ thủy lợi đã xong mà kênh mương dẫn nước vẫn ở đâu đâu, công trình nước sạch sừng sững đó nhưng không hoạt động được hoặc chưa đấu nối đến hộ dân… 

Lâu nay, vay ODA là một trong những kênh huy động vốn được Chính phủ ưa thích. Một phần vì nguồn vốn này dễ tiếp cận. Sau hơn 20 năm, đến nay đã có tới hơn 50 nhà tài trợ là các chính phủ nước ngoài hay tổ chức quốc tế cấp, cho vay vốn ODA cho nước ta. Số vốn mà các nhà tài trợ cam kết cho vay luôn luôn cao hơn nhiều so với lượng vốn đã ký kết và giải ngân. Thậm chí có một số dự án mà các nhà tài trợ khác nhau phải cạnh tranh để Việt Nam vay vốn ODA của họ. Một lý do khác quan trọng hơn - tất nhiên là vì nguồn vốn này có lãi suất ưu đãi, thời gian trả và ân hạn dài.

Nhưng vốn ODA không thực sự rẻ nếu những dự án sử dụng nguồn vốn này không bảo đảm được tính đồng bộ và kết nối như đã nhắc tới ở trên. Cầu xây xong mà không có đường nối thì người, xe cũng không thể qua lại. Công trình nước sạch, vệ sinh môi trường không hoạt động thì dân không được hưởng lợi. Trong khi đó, tiền vay về đã tiêu và nợ vẫn phải trả cả gốc lẫn lãi. Dẫn đến thực trạng này chắc chắn có nguyên nhân quan niệm nguồn vốn ưu đãi là “cho không”, tư tưởng “tiền vay mình hưởng, trả nợ là việc của người khác” vẫn tồn tại ở một số bộ, ngành, địa phương. 

Bên cạnh đó, chi phí xây dựng công trình ODA có thể trở nên đắt đỏ hơn so với các công trình tương tự sử dụng nguồn vốn khác bởi việc phải phụ thuộc vào điều khoản ODA thường khiến cho chi phí gia tăng khó bị kiểm soát. Cứ nhìn dự án đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông là rõ. Hơn nữa, như Tổng Thư ký QH Nguyễn Hạnh Phúc nhắc đến trong phiên họp chiều qua của UBTVQH, các khoản vay ODA ưu đãi thường kèm theo những điều kiện như chỉ định thầu, ưu tiên nhà thầu nước ngoài, yêu cầu mua máy móc, thiết bị, vật liệu từ quốc gia tài trợ vốn. Với những điều kiện này, lợi ích dành cho nhà thầu phụ Việt Nam là rất khiêm tốn.

Như vậy, ODA tuy rất cần thiết cho Việt Nam nhưng không phải là một kênh huy động vốn rẻ cho xã hội nếu không được quản lý minh bạch, giám sát chi phí chặt chẽ. Vì thế trong thời gian tới, Chính phủ cần thực hiện nghiêm yêu cầu của UBTVQH sau chuyên đề giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý và sử dụng vốn vay nước ngoài giai đoạn 2011 - 2016. Trước hết, phải kiên quyết giữ vững an ninh tài chính quốc gia. Theo đó, huy động vốn vay phải được kế hoạch hóa, gắn kết đồng bộ với Kế hoạch đầu tư công trung hạn, phải bảo đảm khả năng trả nợ, bảo đảm trong giới hạn các chỉ tiêu an toàn về nợ công. Vốn vay về chỉ rót cho các dự án, lĩnh vực có tính đột phá, có sức lan tỏa, mang lại hiệu quả thiết thực và kiên quyết nói không với các dự án không cấp bách, không phù hợp với điều kiện, tiêu chí về hiệu quả kinh tế và khả năng trả nợ.

Hồng Loan
Xem tin theo ngày:
Ý KIẾN CHUYÊN GIA
17:59 22/01/2017
Khẳng định quyền lực phải được kiểm soát bằng quyền lực; cái gốc để chấn chỉnh kỷ cương bộ máy vẫn là đạo đức cách mạng của người lãnh đạo, các khách mời tham gia trao đổi về chủ đề “Chấn chỉnh kỷ cương bộ máy nhà nước - Vai trò của cơ quan dân cử” cho rằng: Một hệ thống dân cử mạnh sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng, thúc đẩy hệ thống chính quyền các cấp kỷ cương, hành động. Muốn vậy, mỗi đại biểu phải trở thành một “ngọn đuốc” rọi sáng mọi ngóc ngách của cuộc sống.
Quay trở lại đầu trang