DIỄN ĐÀN ĐBND
Cập nhật 23:55 | 15/08/2018 (GMT+7)
.
Dự án Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi)

Cần hệ thống pháp luật đồng bộ, khả thi

07:51 | 14/06/2018
Dự án Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi) là văn bản pháp luật đầu tiên đặt vấn đề xử lý tài sản, thu nhập kê khai không trung thực và không giải trình một cách hợp lý về nguồn gốc. Nhất trí với yêu cầu phải có cơ chế hiệu quả hơn để xử lý những tài sản, thu nhập này, song nhiều ĐBQH cho rằng, không nên chỉ xử lý vấn đề mới này bằng một đạo luật về phòng, chống tham nhũng mà cần hoàn thiện cả hệ thống pháp luật liên quan. Như thế mới bảo đảm tính đồng bộ và khả thi.

Quy định trách nhiệm giải trình nguồn gốc tài sản, thu nhập

Để “không thể, không muốn, không dám tham nhũng” thì phải bằng thể chế, chứ không thể bằng công cụ kinh tế. Ví dụ như, để chống tham nhũng chức vụ, biểu hiện thông qua chạy chức, chạy quyền, để “không muốn” thực hiện hành vi này phải có quy định thực - tâm - trí - thành với trọng dụng nhân tài, giúp người thực đức, thực tài không cần phải chạy chức, chạy quyền. Phải cắt bỏ các ưu đãi đặc quyền, đặc lợi với quan chức, để họ không muốn nữa. Để “không thể” chạy chức chạy quyền phải đặt ra quy định với từng chức danh có định lượng cụ thể, có trách nhiệm và hình phạt thì những người bất tài, vô hạnh nhìn thấy mà không với tới, không nhảy qua, vì nhảy qua là rơi vào “bẫy” pháp luật. Và để “không dám” sẽ phải có hình phạt trừng trị nghiêm khắc đối với quy trình cán bộ, từ tiến cử, đề cử, thẩm định đến bổ nhiệm cán bộ.

ĐBQH Lê Thanh Vân (Cà Mau)

Có thể thấy, những cán bộ, công chức, về mặt pháp lý, vốn là công bộc của người dân, nên sẽ phải chịu sự ràng buộc, giám sát khác với người dân trong khu vực ngoài nhà nước. Vì thế sẽ có một số quy định áp dụng riêng mà đã là cán bộ, công chức phải chấp nhận, tuân thủ. Trong các nghĩa vụ của cán bộ, công chức, ĐBQH Trương Trọng Nghĩa (TP Hồ Chí Minh) lưu ý đến nghĩa vụ phải minh bạch, công khai thu nhập, tài sản, và đi kèm với nghĩa vụ này là trách nhiệm giải trình nguồn gốc từ đâu. Dù rằng, việc giải trình nguồn gốc tài sản, thu nhập có thể được đề cập trong một số luật liên quan, nhưng ĐB Trương Trọng Nghĩa nhận thấy, trong dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi) lần này phải quy định rõ nghĩa vụ công khai, minh bạch thu nhập, tài sản của mỗi cán bộ, công chức. Có như vậy mới tạo cơ sở để các cơ quan, tổ chức xác minh việc kê khai tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức, và đưa đến việc xử lý tình huống tài sản, thu nhập không giải trình được nguồn gốc hợp lý sau quá trình xác minh nêu trên.

Trên thực tế, dự thảo Luật trình QH lần này đã có quy định về xử lý tài sản, thu nhập thực tế lớn hơn tài sản, thu nhập đã kê khai hoặc tài sản, thu nhập tăng thêm mà người kê khai không giải trình được một cách hợp lý về nguồn gốc phần tài sản, thu nhập chênh lệch hoặc tăng thêm và chưa có căn cứ xác định do phạm tội mà có (tài sản, thu nhập không giải trình được hợp lý về nguồn gốc). Hai phương án đã được đưa ra, trong đó phương án thứ nhất là cơ quan, đơn vị kiểm soát tài sản, thu nhập yêu cầu cơ quan thuế thực hiện việc thu thuế thu nhập cá nhân (dự kiến áp mức thuế suất 45% đối với thu nhập, tài sản nêu trên). Đây là phương án được Chính phủ lựa chọn. Phương án thứ hai là cơ quan, đơn vị kiểm soát tài sản, thu nhập yêu cầu cơ quan có thẩm quyền ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt tiền bằng 45% giá trị của phần tài sản, thu nhập chênh lệch hoặc tăng thêm không giải trình được một cách hợp lý về nguồn gốc.

ĐBQH Trần Dương Tuấn (Bến Tre) phát biểu tại hội trường Ảnh: Lâm Hiển

Nhiều đại biểu bày tỏ tán thành với phương án thứ nhất, vì khi cả hai phía là người sở hữu và Nhà nước đều không chứng minh được, thì về nguyên tắc, tài sản tăng thêm không giải trình được nguồn gốc hợp lý cần được tính thuế thu nhập. Phương án này sẽ bảo đảm quyền sở hữu tài sản của người có nghĩa vụ kê khai với tài sản tăng thêm không giải trình nguồn gốc hợp lý, vì theo quy định hiện hành, họ có quyền khiếu nại, tố cáo nếu thấy xử lý không đúng. Quy định như vậy cũng không loại trừ việc xử lý hình sự, tịch thu tài sản, nếu cơ quan có thẩm quyền chứng minh được tài sản kê khai không trung thực, hoặc tăng thêm có nguồn gốc từ hành vi phạm tội. Ngoài ra, dù còn ý kiến khác nhau về phương thức xử lý với những loại tài sản, thu nhập này, song có điểm chung là “phải có cơ chế hiệu quả hơn để xử lý hành vi tài sản kê khai không trung thực và xử lý tài sản tăng thêm không giải thích được nguồn gốc hợp lý”. Vì thế, cần lựa chọn phương án không mâu thuẫn với quy định hiện hành, phù hợp với điều kiện thực tế hiện nay, khi không có đủ điều kiện để chứng minh nguồn gốc hợp lý, tính hợp pháp của những tài sản nêu trên. Tất nhiên, trình tự, thủ tục để chuyển sang nộp thuế và mức thuế cụ thể nên được cân nhắc, xem xét cẩn trọng khi sửa đổi, bổ sung Luật Thuế thu nhập cá nhân, vì sẽ có đủ điều kiện điều chỉnh hơn.

Trong 4 triệu cán bộ, công chức, có trường hợp không nhớ tài sản của mình?

Đương nhiên, có ý kiến chưa đồng thuận với phương án 1, thậm chí là cả 2 phương án cơ quan soạn thảo đưa ra. Tranh luận về nội dung này, ĐBQH Phạm Hồng Phong (Hậu Giang) nêu rõ: Điều 32 Hiến pháp năm 2013 quy định “mọi người sở hữu thu nhập hợp pháp, của cải để dành, tư liệu sản xuất”, tức là tài sản phải hợp pháp mới được pháp luật bảo vệ, còn không thì phải tịch thu. Trong khi đó, thu nhập chênh lệch tăng thêm không giải thích nguồn gốc hợp lý về bản chất là thu nhập không hợp pháp, nên trong phòng, chống tham nhũng phải tiến hành tịch thu mới đủ sức răn đe. Dẫn chứng cụ thể với phương án 2, quy vào quan hệ hành chính sẽ xử lý theo vi phạm hành chính, ĐB Phạm Hồng Phong nhận thấy, dự thảo Luật quy định theo hướng suy đoán vô tội, nên càng không đúng, vì suy đoán vô tội chỉ quy định cho chủ thể là con người chứ không quy định với khách thể  là tài sản.

ĐBQH Nguyễn Mai Bộ (An Giang) cũng lưu ý, đây là quan hệ giữa Nhà nước với cán bộ, công chức, chứ không phải quan hệ giữa Nhà nước và công dân. “Ở đây có vấn đề tại sao gần 90 triệu dân Việt Nam nhớ nguồn gốc tài sản của mình, song trong 4 triệu cán bộ, công chức lại có trường hợp không nhớ nguồn gốc tài sản của mình”. Vì vậy, dựa trên quy định hiện hành, ĐB Nguyễn Mai Bộ khẳng định “đây là quan hệ tài sản”, nên không thuộc đối tượng chịu thuế, nếu có chăng cưỡng ép thì chỉ thuộc phần kê khai không trung thực, và cũng không thuộc đối tượng xử lý vi phạm hành chính, dù cán bộ đó vẫn bị xử lý kỷ luật. Do đó, theo ĐB Nguyễn Mai Bộ, phải thực hiện theo con đường tố tụng tư pháp dân sự. Cụ thể, Điều 160 Bộ luật Dân sự quy định “quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản được xác lập, thực hiện trong trường hợp do Bộ luật Dân sự quy định hoặc luật khác quy định”. Hơn nữa, về thẩm quyền, tại Bộ luật Tố tụng Dân sự quy định “yêu cầu xác lập quyền sở hữu tài sản là một trong 10 yêu cầu dân sự thuộc quyền giải quyết của Tòa án” (Điều 29), và cũng có quy định “cơ quan đơn vị kiểm soát tài sản có quyền yêu cầu Tòa án công nhận sự kiện pháp lý về việc xác lập quyền sở hữu với tài sản” (Điều 68).

Như vậy, cả hai phương án đưa ra đều có những căn cứ chưa thực sự chặt chẽ, mà theo phương án qua tòa dân sự cũng chỉ giúp xử lý được một nửa vế (với tài sản kê khai không trung thực hoặc không giải thích nguồn gốc hợp lý). Đưa ra nhận định này, ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang (Nghệ An) cho rằng, vẫn cần được tiếp tục nghiên cứu, xây dựng, hoàn thiện cơ chế xử lý với các loại tài sản, thu nhập không giải trình được về nguồn gốc một cách hợp lý, còn trước mắt chỉ xử lý theo quy định hiện hành đối với tài sản tăng thêm không giải trình được mà Nhà nước chứng minh do vi phạm pháp luật mà có. Song song với đó, sẽ phải từng bước hoàn thiện pháp luật liên quan đến đăng ký quyền sở hữu tài sản, quản lý dữ liệu tài sản đăng ký, quy định hạn chế giao dịch dùng tiền mặt hoặc pháp luật về thuế, quản lý thông tin người nộp thuế… Điều này sẽ giúp việc xử lý những loại tài sản, thu nhập này một cách thuyết phục, đồng bộ và khả thi hơn.

Lê Bình
Xem tin theo ngày:
Ý KIẾN CHUYÊN GIA
17:59 22/01/2017
Khẳng định quyền lực phải được kiểm soát bằng quyền lực; cái gốc để chấn chỉnh kỷ cương bộ máy vẫn là đạo đức cách mạng của người lãnh đạo, các khách mời tham gia trao đổi về chủ đề “Chấn chỉnh kỷ cương bộ máy nhà nước - Vai trò của cơ quan dân cử” cho rằng: Một hệ thống dân cử mạnh sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng, thúc đẩy hệ thống chính quyền các cấp kỷ cương, hành động. Muốn vậy, mỗi đại biểu phải trở thành một “ngọn đuốc” rọi sáng mọi ngóc ngách của cuộc sống.
Quay trở lại đầu trang