DIỄN ĐÀN ĐBND
Cập nhật 17:00 | 18/07/2018 (GMT+7)
.
Dự án Luật Dân số

Nhiều vấn đề cốt lõi phải làm rõ

08:22 | 10/04/2018
“Ban hành Luật Dân số để làm gì” là câu hỏi được nhiều đại biểu đặt ra tại Phiên họp thẩm tra sơ bộ dự án Luật Dân số của Thường trực Ủy ban Về các vấn đề xã hội diễn ra sáng 9.4. Tất nhiên, các nhà lập pháp thấu hiểu hơn ai hết yêu cầu phải ban hành một đạo luật về dân số vì đó không chỉ là cụ thể hóa Nghị quyết số 21 của Trung ương mà còn bởi, các vấn đề dân số liên quan đến quyền cơ bản của con người đã được quy định trong Hiến pháp và dứt khoát phải được điều chỉnh bằng một đạo luật. Nhưng vẫn phải đặt câu hỏi này vì bản dự thảo mới nhất chưa làm rõ được những vấn đề cốt lõi nhất.

Chính sách phải đi kèm ngân sách

Khái quát nhưng vẫn phải khả thi

Nguyễn Hoàng Mai - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội

Tôi rất tán thành quan điểm của Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến và Ban soạn thảo về việc đối với công tác dân số chủ yếu phải là tuyên truyền, vận động, thuyết phục… Nhưng cũng phải quy định rất rõ là Nhà nước làm gì, có chính sách gì thì mới định hướng được cho người dân, các cơ quan, tổ chức xã hội “đi theo” mục tiêu của Nhà nước. Ví dụ, chính sách tư vấn, tầm soát, chẩn đoán, điều trị trước sinh và sơ sinh. Lợi ích của việc này thì không phải bàn cãi. Nhưng nếu chúng ta chỉ quy định theo hướng: “… được thực hiện trên nguyên tắc tự nguyện, bảo đảm bí mật riêng tư” mà không có chính sách khuyến khích, hỗ trợ của Nhà nước kèm theo là vô cùng khó thực hiện. Bây giờ nói người nghèo, đồng bào các vùng sâu, vùng xa mà đi tư vấn, tầm soát… thì chắc là không ai đi. Hay một số đối tượng “có nguy cơ cao”, thuộc diện “bắt buộc” phải tư vấn, tầm soát thì Nhà nước có chính sách như thế nào? Dự thảo Luật cần xác định rõ từng nhóm đối tượng, khi xác định được đối tượng rồi thì phải xác định cơ chế tài chính phù hợp hỗ trợ họ, có thể là ngân sách nhà nước, có thể là bảo hiểm y tế, hoặc các chính sách khác để dù là người giàu hay người nghèo, khi rơi vào hoàn cảnh như vậy, thuộc nhóm đối tượng có nguy cơ cao là có thể tiếp cận được dịch vụ. Chúng ta quy định mang tính khái quát nhưng cũng phải bảo đảm tính khả thi của các chính sách.

Q. Chi ghi

“Các đồng chí đã đánh giá tác động về ngân sách hay chưa?” Cùng đặt câu hỏi này nhưng Ủy viên thường trực Ủy ban Tài chính - Ngân sách Hoàng Quang Hàm và Ủy viên Thường trực Ủy ban Về các vấn đề xã hội Lưu Bình Nhưỡng lại chỉ ra hai chiều hướng khác nhau của dự thảo Luật. Theo ông Lưu Bình Nhưỡng, các quy định trong dự thảo Luật rất “nặng” về ngân sách nhà nước. Còn ông Hoàng Quang Hàm lại cho rằng, thực ra, cứ quy định chung chung như dự thảo Luật thì công tác dân số sẽ vô cùng khó “chen” được vào dự toán ngân sách hàng năm vì hiện nay, các khoản chi ngân sách nhà nước đều đã được quy định rất rõ trong Luật Ngân sách Nhà nước.

Đó cũng là những băn khoăn được đại diện Bộ Tài chính nêu tại Phiên họp. “Luật Dân số có phạm vi điều chỉnh rất rộng nhưng chúng tôi đọc dự thảo Luật thì không hiểu nguồn ngân sách bảo đảm thực hiện như thế nào”, nhấn mạnh điều này, đại diện Bộ Tài chính đã điểm danh một loạt các quy định “chỉ liên quan đến tiền” cần phải được rà soát, làm rõ. Cụ thể là Khoản 1, Điều 12 quy định các cặp vợ chồng “… được khám phát hiện và điều trị hiếm muộn, vô sinh… ” - nhưng không có một điều khoản nào quy định nguồn lực bảo đảm thực hiện chính sách này là gì? Ai bảo đảm để các cặp vợ chồng “được khám phát hiện và điều trị hiếm muộn, vô sinh”? Có phải là Nhà nước không? Nếu Nhà nước “bao cấp” toàn bộ thì chắc chắn không đủ nguồn lực. Vậy thì Nhà nước bảo đảm những khâu nào, dịch vụ nào trong việc phòng, tránh và điều trị hiếm muộn, vô sinh? Điều 24 về chăm sóc sức khỏe sinh sản đối với trẻ em, người chưa thành niên, thanh niên cũng tương tự như vậy.

Hay các Điều 25 về tư vấn, khám sức khỏe trước hôn nhân; Điều 26 về tư vấn, tầm soát, chẩn đoán, điều trị trước sinh và sơ sinh; Điều 27 về chăm sóc sức khỏe phụ nữ mang thai là người dân tộc thiểu số… Trước đây đã có đề xuất ngân sách nhà nước hỗ trợ một số đối tượng như hộ nghèo, cận nghèo, đối tượng ở vùng có nguy cơ cao được thụ hưởng các chính sách này. Nhưng nếu quy định như dự thảo Luật thì có nghĩa là ngân sách nhà nước sẽ hoàn toàn không hỗ trợ gì. Khi đó, người nghèo, cận nghèo, người ở địa bàn có nguy cơ cao… liệu có thể tiếp cận được với các dịch vụ được quy định tại Điều 25, 26, 27 hay không? - Chắc chắn là cực kỳ khó, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội Nguyễn Hoàng Mai khẳng định.

Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu đầy đủ các ý kiến mà Bộ Tài chính đã tham gia trước đây, ngay tại Phiên họp của Thường trực Ủy ban Về các vấn đề xã hội, đại diện Bộ Tài chính một lần nữa nhấn mạnh nguyên tắc: Dự thảo Luật phải có một điều khoản quy định chính sách của Nhà nước đối với công tác dân số là gì và đối với từng chính sách cụ thể như vậy thì phải xác định rất rõ, ngân sách nhà nước sẽ bảo đảm những nội dung nào, hỗ trợ những nội dung, đối tượng nào, còn phần nào là xã hội hóa… thì sau này mới có thể triển khai thực hiện cũng như cân đối ngân sách cho công tác dân số được.


Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội Nguyễn Thúy Anh phát biểu tại phiên họp
Ảnh: P. Thúy

Trách nhiệm quản lý thuộc về ai?

Dự án Luật Dân số có lẽ là một trong những dự luật có sự thay đổi nhiều nhất, đặc biệt là khi mới ở giai đoạn soạn thảo. Từ “phiên bản” đầu tiên có khoảng 70 điều mà như chính Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến đánh giá “giống một chương trình hành động của Chính phủ hơn là một dự thảo Luật”, giảm dần xuống còn hơn 50 điều, “phiên bản” gửi sang Ủy ban Về các vấn đề xã hội hôm 5.4 còn 35 điều và đến nay, “phiên bản” mới nhất chỉ còn 32 điều. “Chúng tôi đã bỏ đi rất nhiều điều khoản liên quan đến tổ chức, bộ máy và các điều khoản mang tính tuyên ngôn, khẩu hiệu… như ý kiến đóng góp của các chuyên gia”, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế Nguyễn Huy Quang, đại diện Ban soạn thảo khẳng định.

Nhưng ngay cả như vậy thì các giải pháp pháp lý của dự thảo Luật vẫn còn hạn chế, các điều khoản vẫn mang tính tuyên truyền, vận động là chủ yếu trong khi vẫn “trống” ở những vấn đề quan trọng nhất như thẩm quyền, trách nhiệm quản lý nhà nước đối với công tác dân số thuộc về cơ quan nào? Nội dung quản lý nhà nước về dân số ra sao?...

Thông thường, các đạo luật chuyên ngành đều thiết kế một điều khoản khẳng định rõ cơ quan nào chủ trì giúp Chính phủ thực hiện công tác quản lý nhà nước về lĩnh vực chuyên ngành đó. “Nhưng tôi đọc cả dự thảo Luật Dân số thì không xác định được cơ quan quản lý nhà nước về công tác dân số là bộ nào. Thậm chí, dự thảo Luật còn không quy định một điều khoản riêng về nội dung quản lý nhà nước đối với công tác dân số gồm những gì như cách thức của các đạo luật khác”, Ủy viên Thường trực Ủy ban Tài chính - Ngân sách Hoàng Quang Hàm nhận xét.

Thực ra, các nội dung quản lý nhà nước về dân số đã được quy định rải rác ở từng chương, điều của dự thảo Luật. Nhưng cũng giống như vấn đề ngân sách nhà nước nêu trên, không rõ chủ thể thực hiện, chủ thể bảo đảm là ai.

Ví dụ, quy định về điều chỉnh quy mô dân số tại Điều 7 - vậy thì ai điều chỉnh? Khi nào thì điều chỉnh? Điều chỉnh trên nguyên tắc nào? Bằng các biện pháp gì? Hay Điều 16 về phát huy lợi thế của cơ cấu dân số vàng thì ai xác định và công bố các lợi thế của cơ cấu dân số vàng? Ai sẽ lồng ghép hoặc hoạch định chính sách để khai thác được lợi thế của cơ cấu dân số vàng? Có những nội dung quản lý nhà nước được quy định giao cho chính quyền địa phương nhưng Luật Tổ chức chính quyền địa phương đã nêu rất rõ 3 chế định HĐND, UBND và Chủ tịch UBND, nếu quy định chung chung là chính quyền địa phương thì ai sẽ thực hiện? Đó là chưa kể, còn nhiều điều khoản liên quan đến thẩm quyền của Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương thậm chí còn không đúng nguyên tắc.

Chỉ rõ những bất cập trên, đại diện Bộ Tư pháp cũng nêu rõ, một đạo luật dứt khoát phải thể hiện được tính pháp lý.

“Vậy thì từ quan điểm của Bộ Tư pháp, dự luật Dân số có đủ điều kiện trình QH hay không”? Mặc dù không trả lời dứt khoát câu hỏi này của Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội Bùi Sỹ Lợi, song, đại diện Bộ Tư pháp cũng cho rằng, tính quy phạm của dự thảo Luật ít quá, vẫn giống Nghị quyết của Trung ương nhiều hơn. 

Quỳnh Chi
Xem tin theo ngày:
Ý KIẾN CHUYÊN GIA
17:59 22/01/2017
Khẳng định quyền lực phải được kiểm soát bằng quyền lực; cái gốc để chấn chỉnh kỷ cương bộ máy vẫn là đạo đức cách mạng của người lãnh đạo, các khách mời tham gia trao đổi về chủ đề “Chấn chỉnh kỷ cương bộ máy nhà nước - Vai trò của cơ quan dân cử” cho rằng: Một hệ thống dân cử mạnh sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng, thúc đẩy hệ thống chính quyền các cấp kỷ cương, hành động. Muốn vậy, mỗi đại biểu phải trở thành một “ngọn đuốc” rọi sáng mọi ngóc ngách của cuộc sống.
Quay trở lại đầu trang