DIỄN ĐÀN ĐBND
Cập nhật 09:28 | 21/10/2017 (GMT+7)
.

Dân số - mục tiêu và động lực phát triển

07:52 | 11/10/2017
Việc giải quyết mối quan hệ dân số và phát triển là yêu cầu vừa cấp bách, vừa lâu dài ở nước ta. Trong quá trình ấy, cần lấy chất lượng dân số là thước đo của sự phát triển. Nói cách khác, dân số vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển.

Mối quan hệ biện chứng

Sau Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, hòa bình lập lại, dân số nước ta đã tăng nhanh mang tính “bùng nổ” kéo dài. Số dân tăng thêm từ 0,4 triệu người mỗi năm giai đoạn 1945 - 1955 đến 0,99 triệu người giai đoạn 1955 - 1965, tức là bình quân 3,3%/năm. Nếu tăng theo tốc độ này, cứ 22 năm dân số lại tăng gấp đôi, nghĩa là đến năm nay, dân số nước ta khoảng 166 triệu người.

Nhận thức được tác động của dân số đối với sự phát triển kinh tế, tiến bộ và môi trường trong lành, bền vững của đất nước, nên ngay từ những năm đầu thập niên 60 của thế kỷ XX, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chính sách dân số với mục tiêu giảm sinh.

Kiên trì và đẩy mạnh Chương trình Kế hoạch hóa gia đình, nước ta đã đạt được mục tiêu “Mỗi gia đình chỉ nên có từ 1 - 2 con”. Thành tựu này tác động mạnh mẽ và toàn diện đến sự phát triển của nước ta theo cả hai hướng mang lại cơ hội và nảy sinh những thách thức mới như: Dân số già tăng lên, suy giảm lực lượng lao động, ảnh hưởng đến sự phát triển KT - XH. Do vậy, có thể thấy, đây là thời điểm cần có sự chuyển hướng chính sách từ Dân số - Kế hoạch hóa gia đình sang Dân số - Phát triển để đáp ứng những yêu cầu của tình hình mới.

Việc giải quyết mối quan hệ dân số và phát triển là yêu cầu vừa cấp bách, vừa lâu dài, là nội dung quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững của đất nước, là phương thức để mỗi gia đình, mỗi người dân và toàn xã hội nâng cao chất lượng cuộc sống, thích ứng với xã hội công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đô thị hóa và hội nhập quốc tế.

Để giải quyết những vấn đề liên quan đến dân số, mấu chốt là phải gắn việc nâng cao chất lượng dân số với giải quyết toàn diện, đồng bộ các kết quả dân số, duy trì mức sinh thay thế; đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên; tận dụng hiệu quả cơ cấu dân số vàng, thích ứng với già hóa dân số, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng dân số, đô thị hóa, công nghiệp hóa, quản lý di cư góp phần phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Nói ngắn gọn, cần lấy chất lượng dân số là thước đo của sự phát triển. Thực tế, thời gian vừa qua, chất lượng dân số của Việt Nam được nâng lên rõ rệt, tuổi thọ trung bình ngày càng cao, trong nửa thế kỷ (1960 - 2010), tuổi thọ trung bình của thế giới tăng 21 tuổi (từ 48 lên 69 tuổi), trong khi của Việt Nam tăng 33 tuổi (từ 40 lên 73 tuổi).

Đạt được kết quả này có phải chỉ có công của ngành dân số hay không? Xin thưa, ngành dân số có công sức một phần, phần còn lại là nhờ sự phát triển KT - XH và nhận thức của người dân ngày một nâng lên. Ngược lại, KT - XH có thể phát triển không khi chất lượng dân số và chất lượng nguồn nhân lực không được bảo đảm? Chắc chắn là không!

Vậy chất lượng dân số ở đây cụ thể là gì? Đó là trình độ giáo dục, cơ cấu và trình độ nghề nghiệp - xã hội, tính năng động, mức sống, tình trạng sức khỏe. Chất lượng dân số thay đổi theo thời gian, có quan hệ mật thiết với trình độ phát triển KT - XH, môi trường. Chất lượng dân số tạo tiền đề cho sự phát triển bền vững của đất nước. Mục tiêu của sự phát triển suy cho cùng là nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của con người. Mục tiêu đó chỉ có thể đạt được khi quy mô dân số, tốc độ tăng trưởng dân số, sự phân bố dân cư và nguồn nhân lực thật sự phù hợp và tác động tích cực đến sự phát triển. Nói cách khác, chất lượng dân số và sự phát triển có mối quan hệ biện chứng, tác động qua lại. Dân số vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển.

Chuyển từ số lượng sang chất lượng

Theo chương trình, năm sau, dự án Luật Dân số sẽ trình QH cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 5 và xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 6. Luật Dân số khi được ban hành sẽ là hành lang pháp lý cơ bản và quan trọng nhất về công tác dân số. Do vậy, để công tác dân số đi đúng hướng với quan điểm của Ban Chấp hành Trung ương, khi xây dựng dự án Luật Dân số cần quan tâm đến việc thực hiện chuyển đổi chính sách dân số từ điều chỉnh số lượng sang chú trọng nâng cao chất lượng dân số; từ việc tập trung vào kế hoạch hóa gia đình hướng đến mục tiêu giảm sinh sang giải quyết toàn diện các vấn đề dân số, cả quy mô, cơ cấu, phân bổ và chất lượng; từ cách tiếp cận một chiều, giải quyết tình trạng gia tăng quy mô dân số quá nhanh sang tiếp cận tổng thể và đa chiều; điều chỉnh các yếu tố dân số và chính sách phát triển trong mối quan hệ chặt chẽ.

Cụ thể là nghiên cứu quy định về mức sinh hợp lý để phù hợp sự phát triển KT-XH của đất nước; tránh tình trạng hoặc mức sinh tăng trở lại, hoặc mức sinh tiếp tục giảm xuống mức rất thấp như một số nước đã gặp phải.

Nguồn: ITN

Rà soát, bổ sung các quy định của pháp luật về nâng cao chất lượng dân số (như quy định về tư vấn và khám sức khỏe tiền hôn nhân; tầm soát bệnh, tật bẩm sinh, sức khỏe sinh sản…), nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi; kiên quyết thực hiện các biện pháp để giảm tỷ lệ tảo hôn, hôn nhân cận huyết; đẩy mạnh công tác bình đẳng giới, vì sự tiến bộ phụ nữ.

Có quy định nhằm khai thác tối đa lợi thế cơ cấu dân số vàng, tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển nhanh và bền vững đất nước, thích ứng với già hóa dân số.

Xây dựng và triển khai thực hiện cơ chế lồng ghép các yếu tố dân số trong các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, dự án phát triển KT - XH của các cấp, các ngành (như đánh giá tác động môi trường và việc lồng ghép giới).

Hoàn thiện hệ thống dữ liệu quản lý dân cư để bảo đảm ngân sách được đến đúng nơi người dân cư trú (phân bổ ngân sách theo đầu dân) và mọi người dân dù ở đâu cũng được tham gia BHXH, BHYT, hưởng dịch vụ công khác thuận lợi, không phụ thuộc hộ khẩu...

BÙI SỸ LỢI - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội
A. Phương ghi
Xem tin theo ngày:
Ý KIẾN CHUYÊN GIA
17:59 22/01/2017
Khẳng định quyền lực phải được kiểm soát bằng quyền lực; cái gốc để chấn chỉnh kỷ cương bộ máy vẫn là đạo đức cách mạng của người lãnh đạo, các khách mời tham gia trao đổi về chủ đề “Chấn chỉnh kỷ cương bộ máy nhà nước - Vai trò của cơ quan dân cử” cho rằng: Một hệ thống dân cử mạnh sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng, thúc đẩy hệ thống chính quyền các cấp kỷ cương, hành động. Muốn vậy, mỗi đại biểu phải trở thành một “ngọn đuốc” rọi sáng mọi ngóc ngách của cuộc sống.
Quay trở lại đầu trang