DIỄN ĐÀN ĐBND
Cập nhật 13:46 | 20/11/2017 (GMT+7)
.
Cải cách tổ chức bộ máy hành chính

Hạn chế do lợi ích khác nhau?

08:02 | 09/08/2017
Việc sắp xếp, cải cách tổ chức bộ máy các bộ, cơ quan ngang bộ thời gian qua diễn ra theo hai hướng: Một là, quá nhiều vấn đề còn giao thoa, dẫn đến phải thành lập các ban chỉ đạo liên ngành để phối hợp thực hiện. Hai là, các tổ chức bên trong của các bộ, cơ quan ngang bộ liên tục “phình” ra, nguy cơ hình thành “bộ trong bộ”. Cả hai xu hướng này, theo đánh giá của các thành viên Đoàn giám sát của QH về cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà nước giai đoạn 2011 - 2016, đều rất đáng lo ngại.

Khả năng cải cách hạn chế

Thống kê cho thấy, hiện nay vẫn còn hơn 100 tổ chức liên ngành ở Trung ương do Thủ tướng, Phó Thủ tướng hoặc bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ đứng đầu để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu, chỉ đạo, phối hợp giải quyết các công việc quan trọng, cần phải có sự phối hợp liên ngành. Về nguyên tắc, những tổ chức này không thực hiện chức năng quản lý nhà nước nhưng thực tế, nhiều tổ chức vẫn thực hiện chức năng thanh tra, kiểm tra, hướng dẫn, đôn đốc việc thực hiện. Kéo theo đó là nhân sự tăng lên, biên chế phình ra, văn phòng, xe cộ… phục vụ đều tăng.

Đầu nhiệm kỳ Chính phủ 2011 - 2016, qua rà soát chức năng, nhiệm vụ giữa các bộ, cơ quan ngang bộ, Văn phòng Chính phủ đã thống kê được 16 vấn đề còn chồng chéo, giao thoa hoặc đan xen; 2 vấn đề còn bỏ trống và 4 vấn đề cần tăng cường phối hợp. Lãnh đạo Bộ Nội vụ cho biết, về cơ bản, các vấn đề này đã được xử lý trong quá trình Chính phủ ban hành nghị định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của từng bộ, cơ quan ngang bộ trong nhiệm kỳ vừa qua, bảo đảm mỗi việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì thực hiện, chịu trách nhiệm chính và các cơ quan khác phối hợp thực hiện theo thẩm quyền. Tuy nhiên, đến giữa năm 2017, khi nhiệm kỳ Chính phủ mới đã hoạt động được 1 năm thì vẫn còn tới 18 vấn đề giao thoa, có ý kiến khác nhau.

Thực tế cho thấy, có rất nhiều trường hợp, một lĩnh vực được giao cho từ 2 đến 3 bộ phụ trách. Điển hình như quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, phát triển du lịch, quản lý ngoại thương, quản lý nợ công, hỗ trợ phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ, phát triển nông thôn… Chưa bàn đến chất lượng quản lý nhà nước đối với các vấn đề giao thoa này có bảo đảm hay không thì những số liệu nêu trên, theo Ủy viên Thường trực Ủy ban Tài chính - Ngân sách Lê Thanh Vân, đã cho thấy, khả năng cải cách tổ chức, bộ máy của các bộ, cơ quan ngang bộ là rất hạn chế.

Câu hỏi đặt ra là, có phải Chính phủ không biết việc này hay không thể xác định được vấn đề nào nên giao về Bộ nào thì tốt hơn hay không? - Câu trả lời, theo Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Lê Mạnh Hà là “không”. Lý do thực sự khiến cho các vấn đề còn chồng chéo, giao thoa giữa các bộ, cơ quan ngang bộ được Phó Chủ nhiệm Lê Mạnh Hà báo cáo với Đoàn giám sát của QH là “do lợi ích khác nhau nên không giải quyết được”.

Để xử lý các vấn đề giao thoa này, rất nhiều tổ chức liên ngành đã được thành lập như một lựa chọn tất yếu. Điều đáng lo hơn là, việc hình thành các tổ chức liên ngành đã tạo nên sự chồng chéo, không xác định được cơ quan nào chịu trách nhiệm chính. “Đây chính là chỗ rất tốt để lẩn trốn trách nhiệm”, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Lê Minh Thông bình luận. Các chuyên gia của Đoàn giám sát cũng chỉ rõ: Việc thành lập quá nhiều cơ quan phối hợp liên ngành như vừa qua còn có “tác dụng” làm “mờ” đi những hạn chế, yếu kém của tổ chức bộ máy, dẫn đến việc, chúng ta không có động lực để thực sự sắp xếp lại chức năng, nhiệm vụ của từng bộ, cơ quan ngang bộ theo đúng quan điểm, chủ trương của Đảng: Một việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì thực hiện và chịu trách nhiệm chính.


Phó chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Lê Mạnh Hà phát biểu tại Phiên họp toàn thể lần thứ 3 của Đoàn giám sát

Từng bộ cải cách là cực kỳ khó

Khả năng cải cách hạn chế còn được các thành viên Đoàn giám sát của QH chỉ rõ ở xu hướng nâng cấp vụ thành cục đang diễn ra rất nhanh ở nhiều bộ và nguy cơ hình thành các “bộ trong bộ”.

Trong khi chức năng, nhiệm vụ không thay đổi, cơ cấu các bộ, cơ quan ngang bộ vẫn được giữ ổn định trong suốt thời gian qua thì thống kê sơ bộ các tổ chức bên trong lại cho thấy: Chỉ trong 5 năm, từ 2011 đến cuối 2016, số cục thuộc bộ đã tăng từ 105 lên 134; số vụ thuộc tổng cục (ở Trung ương) tăng từ 337 lên 353; số cục thuộc tổng cục tăng từ 246 lên 309; số chi cục thuộc tổng cục tăng từ 2.462 lên 3.205. Ưu điểm của việc có nhiều tổ chức bên trong bộ, theo ghi nhận của các thành viên Đoàn giám sát là, tăng cường tính chuyên môn hóa đối với từng mảng công việc, lĩnh vực quản lý, tăng tính cẩn trọng trong mỗi quyết định của bộ trưởng do có sự nghiên cứu, tham mưu của bộ máy giúp việc. Nhưng ở chiều ngược lại, điều này cũng dẫn đến việc các lĩnh vực công tác bị cắt khúc, chia nhỏ, thiếu tính bao quát chung; tổ chức bộ máy hành chính trở nên cồng kềnh, nhiều tầng nấc trung gian, đơn vị nào cũng phải duy trì bộ phận văn phòng, hành chính, tăng biên chế, tăng chi phí hành chính.

Nếu cứ duy trì mô hình “bộ trong bộ” như hiện nay thì bộ vẫn còn động lực để “ôm” các lĩnh vực quản lý, ngại phân cấp cho địa phương. Ông Lê Mạnh Hà chỉ rõ, các “bộ trong bộ” này chẳng bao giờ phải trả lời chất vấn trước QH, cũng chẳng bị QH giám sát nên việc “đẻ” ra các giấy phép con, các thủ tục hành chính… gây phiền hà cho người dân và doanh nghiệp rất khó có thể giám sát được.

Phải tinh gọn tổ chức bộ máy bên trong các bộ, cơ quan ngang bộ là yêu cầu được nhiều chuyên gia của Đoàn giám sát đặt ra. Vấn đề là, làm thế nào để tinh gọn?

Trả lời câu hỏi này, nguyên Phó Trưởng đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh Trần Du Lịch cho rằng, đã nói đến tổ chức bộ máy là phải chặt chẽ, “hành chính” là phải quy định “cứng”. Vì thế, QH cần rà soát lại toàn bộ các luật, pháp lệnh, nghị quyết có liên quan đến vấn đề tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền, quy định nào còn “mở” cho phép Chính phủ ban hành các nghị định, các bộ ban hành thông tư để hình thành các tổ chức mới, cơ quan mới hoặc tăng thêm biên chế… thì phải siết lại. Đồng thời, Chính phủ phải rà soát lại các nghị định quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu, tổ chức các bộ hiện nay, xóa bỏ ngay các quy định mang tính mềm dẻo, linh động về điều kiện thành lập các tổng cục, cục, vụ, phòng… Và để khắc phục tình trạng “do lợi ích khác nhau nên không giải quyết được”, Ts. Đinh Duy Hòa, chuyên gia của Đoàn giám sát nêu rõ, thực tế mấy chục năm qua cho thấy, nếu cứ giao cho từng bộ, ngành tự làm công tác rà soát xem tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của mình như thế nào, cần cắt giảm cái gì là cực kỳ khó, không thể làm được. Vì thế, theo ông Đinh Duy Hòa, có lẽ, nên tính tới việc thí điểm mời một cơ quan độc lập rà soát xem tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của một Bộ cụ thể nên như thế nào, trên cơ sở đó mà sắp xếp lại. Đồng tình với đề xuất này, song, Ts. Trần Du Lịch cho rằng, về lâu dài, phải thành lập một cơ quan nghiên cứu độc lập về cải cách tổ chức bộ máy. 

Phạm Thúy
Xem tin theo ngày:
Ý KIẾN CHUYÊN GIA
17:59 22/01/2017
Khẳng định quyền lực phải được kiểm soát bằng quyền lực; cái gốc để chấn chỉnh kỷ cương bộ máy vẫn là đạo đức cách mạng của người lãnh đạo, các khách mời tham gia trao đổi về chủ đề “Chấn chỉnh kỷ cương bộ máy nhà nước - Vai trò của cơ quan dân cử” cho rằng: Một hệ thống dân cử mạnh sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng, thúc đẩy hệ thống chính quyền các cấp kỷ cương, hành động. Muốn vậy, mỗi đại biểu phải trở thành một “ngọn đuốc” rọi sáng mọi ngóc ngách của cuộc sống.
Quay trở lại đầu trang