DIỄN ĐÀN ĐBND
Cập nhật 22:08 | 20/08/2017 (GMT+7)
.
Dự án mỏ sắt Thạch Khê

Bài 1: Khốn khổ vì dự án… treo

08:42 | 08/08/2017
Sau thông tin số phận mỏ sắt Thạch Khê sẽ được Chính phủ định đoạt trong quý III.2017, sau 6 năm tạm dừng, PV Báo Đại biểu Nhân dân đã có mặt tại huyện Thạch Hà, Hà Tĩnh để tìm hiểu về cuộc sống, sinh hoạt người dân...

Trói mình giữa “lòng” mỏ

Các tài liệu cho thấy, vỉa quặng nằm trên địa bàn 3 xã duyên hải Thạch Khê, Thạch Đỉnh và Thạch Hải. Mỏ có trữ lượng trên 500 triệu tấn quặng thô, được coi là mỏ lớn nhất khu vực Đông Nam Á. Chỉ có điều vỉa quặng nằm quá gần biển (bờ Đông Bắc mong mỏ chỉ cách bờ biển Thạch Hải 500m), quá trình khai thác có thể đến độ sâu -500m và phải bốc hơn 700 triệu m3 đất đá để thu về 370 triệu tấn quặng nguyên khai.

Địa phương đầu tiên mà Phó Chánh Văn phòng UBND huyện Thạch Hà Phạm Văn Đồng giúp chúng tôi tiếp cận là thôn Thanh Long, xã Thạch Bàn, nơi bị ảnh hưởng trực tiếp từ bãi thải của mỏ sắt. Vừa “thoát” được tâm bão số 4 nên tâm lý người dân khá nhẹ nhõm. Có điều, mưa to mấy ngày đã đùn con nước từ chân bãi thải mỏ sắt lên cao và đổ siết hơn về phía khu dân cư. Theo thống kê, có 24 hộ trong xã Thạch Bàn buộc phải tái định cư lần 1 do cận kề bãi thải. Nhưng theo người dân tiền đền bù thấp quá, không đủ mua đất, làm nhà, cộng thêm khu tái định cư “trắng” điện, “trắng” nước nên dân phải di cư xen kẹt trong xã. Sau khi mỏ dừng khai thác năm 2011, 5 hộ đã “liều” quay trở lại, bám trụ mảnh đất tiên tổ.

Gia đình ông giáo Nguyễn Văn Lạc (77 tuổi) nằm ở cuối thôn là một trong số đó. Từ nhà ông Lạc đến chân bãi thải của mỏ sắt cao ngót nghét 30m kia chỉ khoảng nửa cây số. Ông đồ già dắt chúng tôi xuống xem bể nước lọc, vừa phân trần: “Ngày nắng thì bụi bay, mưa thì sợ sập bãi thải. Bao năm qua gia đình tôi sinh hoạt trong nguồn nước bẩn, ô nhiễm, nước đục ngầu vàng úa nhiễm phèn nặng. Trước có tí tiền đền bù thì còn xông xênh mua nước ngọt về dùng. Giờ thì... sống chết là số trời!”. Nếu khu tái định cư ổn thỏa, có lẽ gia đình thầy Lạc đã không phải quay trở lại ngôi nhà… này. Sau mấy ngày mưa rả rỉ vì cơn bão số 4, màu đất đã xuất hiện dày dặc vết loang bạc bạc, vàng vàng. Đó có lẽ là lý do khiến nguồn nước ở đây bị ô nhiễm nghiêm trọng.

Khu tái định cư xã Thạch Bàn số 1 bị bỏ hoang Ảnh: Nam Anh

Sinh kế bấp bênh

“Dự án trưng dụng tới 5.000ha đất, ảnh hưởng tới sinh kế của gần 6.000 hộ với xấp xỉ 15.000 người dân 6 xã Thạch Khê, Thạch Hải, Thạch Đỉnh, Thạch Bàn, Thạch Trị và Thạch Lạc. Lo nhất là địa phương đã mất đi hoặc bị nước biển xâm thực gây nhiễm mặn một lượng nước ngọt lớn trong quá trình khai thác, gây ra hiện tượng sa mạc hóa, ảnh hưởng nghiêm trọng tới tưới tiêu nông nghiệp và sinh hoạt của người dân... ”.

Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Hà Tĩnh Võ Hồng Hải

Như ông Lạc ở thôn Thanh Long còn có lương hưu, chứ người Thạch Bàn đều là diêm dân, khổ nhọc mà quanh năm vẫn không đủ ăn. Trước khi Dự án khai thác sắt vào, nghe đâu cũng có vài hộ bảo nhau nuôi tôm thẻ chân trắng trên cát, kinh tế mới có cơ may dịch chuyển. Nhưng rồi thông tin “vẽ” nên một dự án công nghiệp đồ sộ, quá hoành tráng, cộng thêm người dân cũng thích “công” hơn “nông” nên tình cảm với đất nông nghiệp cứ nhạt dần. Rồi sự cố Formosa ập đến, khiến “công” cũng không xong mà “nông” cũng chả thành cơm cháo. Bước giữa hàng chục ngôi nhà xóm 6 và thôn Thanh Long bỏ hoang mà thấy xót xa…

Chủ tịch UBND xã Thạch Bàn Nguyễn Viết Hải rầu rĩ: “Chúng ta phải nhìn vào sự thật là rất có lỗi với dân, không thể bắt họ kéo dài đau khổ này mãi khi không có phương hướng xử lý gì cả. Mỏ sắt có hoạt động trở lại không? Tái khởi động thì nguồn nước cho dân có được bảo đảm không? Đồng ý là người dân chịu đựng cái khổ trong thời hạn nhất định để rồi có được tương lai tốt đẹp, nhưng khi tương lai cũng không rõ thì bản thân chúng tôi là cán bộ xã cũng không biết đường nào trả lời cho dân!?...”. Có lẽ đây cũng là nhiệm kỳ khó khăn nhất đối với chính quyền địa phương. Từng là cán bộ giải phóng mặt bằng phục vụ dự án thời kỳ 2006 - 2007, Phó Chánh Văn phòng HĐND - UBND huyện Phạm Văn Đồng phân trần, điều chính quyền lo lúc này là nếu dừng mỏ sắt thì bao nhiêu dự án đã vạch ra như làm đường, đầu tư hệ thống nước sạch lên đến hàng chục tỷ đồng liệu có bị mất luôn không? Làm hay không, phải rõ ràng, không nên để người dân kỳ vọng một lần nữa.

Trên thực tế, lãnh đạo huyện Thạch Hà và tỉnh Hà Tĩnh cũng không thể làm gì khác. Quyết định cuối cùng thuộc về Trung ương. Phó Chủ tịch UBND huyện Thạch Hà Nguyễn Quốc Hương cho biết, cùng với sự cố môi trường biển, tác động kép khiến hàng nghìn người dân trong 6 xã bị ảnh hưởng bởi mỏ sắt càng khó khăn hơn trong sinh kế. Tất nhiên, đây là vấn đề hệ thống chính trị tỉnh Hà Tĩnh lo nhất và dành nhiều thời gian nhất để giải quyết thời gian qua, nhưng cũng khó triệt để. Điều cần nhất bây giờ là sự ổn định cho người dân, bất kể dự án có tiếp tục hay dừng lại.

Liên quan đến câu chuyện sinh kế, khi TXCT trước Kỳ họp thứ 3 QH Khóa XIV, ĐBQH - Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ cũng khẳng định Đoàn ĐBQH Hà Tĩnh đã kiến nghị QH, Chính phủ tiếp tục thực hiện có hiệu quả các chính sách giải quyết vấn đề này, đồng thời bảo đảm môi trường cho bà con vùng bị ảnh hưởng. Chính phủ sẽ rà soát, đánh giá, nghiên cứu trữ lượng, chất lượng quặng, đặc biệt là khi đi vào khai thác tác động như thế nào đến môi trường, xã hội trước khi tái khởi động dự án.

Nam Anh
Xem tin theo ngày:
Ý KIẾN CHUYÊN GIA
17:59 22/01/2017
Khẳng định quyền lực phải được kiểm soát bằng quyền lực; cái gốc để chấn chỉnh kỷ cương bộ máy vẫn là đạo đức cách mạng của người lãnh đạo, các khách mời tham gia trao đổi về chủ đề “Chấn chỉnh kỷ cương bộ máy nhà nước - Vai trò của cơ quan dân cử” cho rằng: Một hệ thống dân cử mạnh sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng, thúc đẩy hệ thống chính quyền các cấp kỷ cương, hành động. Muốn vậy, mỗi đại biểu phải trở thành một “ngọn đuốc” rọi sáng mọi ngóc ngách của cuộc sống.
Quay trở lại đầu trang