Vai trò của Thường trực HĐND trong việc nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động của HĐND

Năng lực, hiệu quả hoạt động của HĐND được đánh giá thông qua hai hoạt động chủ yếu: thực hiện chức năng quyết định và giám sát, bên cạnh đó còn có các hoạt động khác như xử lý các ý kiến cử tri, tiếp công dân và xử lý đơn thư khiếu nại tố cáo. Vai trò của Thường trực HĐND đối với việc thực hiện các hoạt động nêu trên thể hiện cụ thể như sau:

Định hướng trong việc kiện toàn và xây dựng bộ máy HĐND

Nhiệm kỳ 2011 - 2016, HĐND tỉnh Đồng Nai được bố trí 11 đại biểu hoạt động chuyên trách trong số 80 đại biểu được bầu (tăng 3 đại biểu chuyên trách so với nhiệm kỳ trước), chiếm tỷ lệ 13,7%; trong đó có Phó chủ tịch HĐND, Ủy viên Thường trực và mỗi ban HĐND có 3 thành viên hoạt động chuyên trách.

 Để có được cơ cấu như trên, Thường trực HĐND tỉnh nhiệm kỳ 2004 - 2011 đã giới thiệu với Đảng đoàn HĐND xây dựng quy hoạch các chức danh HĐND trình ban Thường vụ Tỉnh ủy trong đó phân tích rõ yêu cầu, sự cần thiết phải tăng cường số đại biểu hoạt động chuyên trách và đã được Ban Thường vụ Tỉnh ủy quyết định. Đây là việc làm phù hợp với xu thế hiện nay, đó là tăng cường số đại biểu dân cử hoạt động chuyên trách, giảm số đại biểu hoạt động kiêm nhiệm để tăng tính chuyên nghiệp trong hoạt động của HĐND.

Nâng cao năng lực của đại biểu HĐND

Để đại biểu hoạt động có hiệu quả thì việc bồi dưỡng, trao đổi kinh nghiệm hoạt động cho đại biểu là việc làm cần thiết. Ngay từ giai đoạn chuẩn bị bầu cử, Thường trực HĐND tỉnh đã phối hợp với Trung tâm bồi dưỡng đại biểu dân cử tập huấn kỹ năng TXCT vận động ứng cử cho những người ra ứng cử đại biểu HĐND. Sau bầu cử, Thường trực HĐND tỉnh tiếp tục phối hợp với Trung tâm bồi dưỡng đại biểu dân cử tổ chức 2 Hội nghị để trao đổi kỹ năng, kinh nghiệm hoạt động cho đại biểu HĐND các cấp trên địa bàn. Với cách làm này không chỉ trang bị kỹ năng hoạt động cho đại biểu HĐND các cấp mà còn bồìi dưỡng kỹ năng cho cử tri và nhân dân để cùng phối hợp hoạt động với đại biểu HĐND. Các hội nghị tập huấn, trao đổi đều nhận được đánh giá cao, sự đồng tình của đại biểu, của cử tri, nhân dân và đã tạo nên những tác động tích cực rõ nét đối với hoạt động của đại biểu.

Ngoài trang bị kiến thức, kỹ năng hoạt động cho đại biểu, Thường trực HĐND tỉnh luôn tạo điều kiện để các đại biểu tăng cường khảo sát thực tế; bám sát các cơ quan chức năng trong việc trả lời, giải quyết các đề xuất, kiến nghị của cử tri; nghiên cứu sớm các tài liệu trình kỳ họp để thảo luận và chất vấn có chất lượng, tham gia hoàn chỉnh dự thảo nghị quyết trình kỳ họp.

Trong thực hiện chức năng quyết định của HĐND

Có thể nói, nghị quyết của HĐND tỉnh Đồng Nai ngày càng bám sát tình hình thực tế của địa phương, phù hợp với nguyện vọng của cử tri và nhân dân. Để quyết định đúng và trúng, chương trình ban hành nghị quyết của HĐND phải bám sát vào nhiệm vụ chính trị của địa phương; căn cứ vào yêu cầu từ thực tế thông qua hoạt động giám sát và tiếp nhận ý kiến, kiến nghị của cử tri, qua thực tế điều hành công việc và các kênh thông tin khác; căn cứ vào điều kiện thực tế, khả năng thực hiện của địa phương. Trên cơ sở đó, Thường trực HĐND phối hợp với Ban Thường trực UBMTTQ, UBND tỉnh quyết định việc đưa ra những nội dung có tính chất thường kỳ và chuyên đề để bàn thảo và quyết định tại các kỳ họp. Một vấn đề cần lưu ý nữa là trước khi quyết định một vấn đề, Thường trực giao các ban HĐND thẩm tra và gợi ý, tổ chức cho các đại biểu HĐND thảo luận để xác định cho được vấn đề đó có thuộc thẩm quyền của HĐND cấp mình hay không? Quyết định như thế nào thì hợp lý để đảm bảo hiệu quả hoạt động của HĐND.

Bảo đảm việc cung cấp thông tin có chất lượng cho đại biểu HĐND

Thường trực HĐND tỉnh xác định những thông tin cần cung cấp cho đại biểu HĐND bao gồm: thông tin về các quy định của pháp luật; tình hình KT - XH, an ninh quốc phòng của địa phương; về các kỳ họp HĐND; kỹ năng hoạt động của đại biểu và việc giải quyết, trả lời các ý kiến, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo của cử tri và nhân dân. Việc cung cấp thông tin được tiến hành thông qua việc gửi tài liệu vào hộp thư công vụ; thông qua việc giới thiệu trên bản tin, website của HĐND để từng đại biểu khai thác tham khảo, nghiên cứu; đồng thời, gửi kèm tài liệu giấy đối với những nội dung cần thiết khác. Chất lượng của thông tin được bảo đảm cả về độ chính xác và tính kịp thời để phục vụ cho hoạt động của đại biểu.

Thông tin có vai trò rất quan trọng trong việc thực hiện chức năng quyết định của HĐND. Để có được các quyết sách đúng đắn, bảo đảm tính khoa học và phù hợp với thực tiễn, Thường trực, các ban, đại biểu HĐND phải có được lượng thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời. Do vậy, các báo cáo, đề án trình HĐND xem xét, quyết định phải bảo đảm thông tin số liệu chính xác, trung thực và được cập nhật thường xuyên. Các nhận định, đánh giá cần khách quan, không áp đặt, không vì mục đích vụ lợi, bảo đảm tính đa chiều trong thông tin và nhận xét, đánh giá.

Đặc biệt, báo cáo thẩm tra của các ban HĐND là cơ sở phản biện quan trọng để đại biểu thảo luận, quyết định tại kỳ họp. Do vậy, Thường trực HĐND tỉnh phân công các ban HĐND tham gia giám sát với cơ quan chức năng ngay từ khâu khởi thảo, kết hợp tăng cường tổ chức khảo sát, giám sát những nội dung liên quan, huy động sự tham gia của các chuyên gia, đại biểu am hiểu lĩnh vực thẩm tra... để báo cáo thẩm tra có chính kiến khách quan, căn cứ khoa học, phù hợp với thực tiễn. Đối với những vấn đề phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực, Thường trực HĐND có thể phân công các ban HĐND cùng thẩm tra và báo cáo HĐND những vấn đề còn có ý kiến khác nhau.

Tăng cường giám sát

Thường trực HĐND tỉnh nhận thức sâu sắc rằng: kết quả công tác giám sát là căn cứ quan trọng để HĐND ra quyết định đúng, khả thi. Thực tế đã chứng minh: có nhiều chính sách khi ban hành phù hợp với tình hình nhưng khi triển khai thực hiện do hiểu sai, không bám sát tinh thần của văn bản dẫn đến những hậu quả rất khó khắc phục. Vì vậy, sau khi nghị quyết được ban hành, Thường trực, các ban, các Tổ đại biểu HĐND phải giám sát thường xuyên, chặt chẽ việc tổ chức triển khai thực hiện nghị quyết để sớm phát hiện và chấn chỉnh những trường hợp triển khai chậm, không đầy đủ hoặc không đúng với tinh thần nghị quyết. Đây là khâu có ý nghĩa quan trọng đánh giá chất lượng và hiệu quả tác động của nghị quyết, bảo đảm nghị quyết được thực thi đồng bộ, hiệu quả. Vấn đề này được thể hiện cụ thể ở chương trình giám sát, khảo sát hàng năm của HĐND tỉnh với nhiều hình thức: qua TXCT, giám sát chuyên đề và giám sát trực tiếp tại kỳ họp thông qua hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn, xem xét báo cáo của UBND và các ngành tại kỳ họp...

Thường trực HĐND cũng chú trọng tăng cường giám sát ở một số lĩnh vực “nóng” điển hình trong lĩnh vực môi trường, xử lý khiếu nại, tố cáo của công dân. Quá trình giám sát, Thường trực HĐND lưu ý các đoàn mời đại diện UBMTTQVN cùng tham dự để giám sát hoạt động HĐND; đồng thời, thông tin đầy đủ, kịp thời kết quả hoạt động giám sát trên các phương tiện thông tin để cử tri biết, giám sát hoạt động đại biểu.

Kể từ năm 2008, HĐND tỉnh Đồng Nai triển khai thí điểm tổ chức giám sát của tổ đại biểu HĐND tỉnh. Hiện nay 11/11 Tổ đại biểu của HĐND tỉnh đều tổ chức giám sát; Tổ đại biểu HĐND tỉnh đã thể hiện được vai trò là “cánh tay nối dài” của HĐND tỉnh, giúp cho HĐND, các ban HĐND tỉnh mở rộng phạm vi, hoạt động giám sát, phát huy tính chủ động trong hoạt động của mình; quy trình tiến hành chặt chẽ, linh hoạt, vận dụng đúng quy định của pháp luật qua đó giúp nâng cao chất lượng hoạt động của đại biểu, tổ đại biểu tiến tới nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND.

Tổ chức cho đại biểu TXCT, tiếp công dân và xử lý đơn thư KNTC

Trong TXCT, tiếp công dân và xử lý đơn thư khiếu nại, tố cáo, tính công khai, thông tin rộng rãi được bảo đảm thông qua các hình thức: công bố trên các phương tiện thông tin về lịch và địa điểm TXCT, tiếp công dân của từng đại biểu; thông tin và trao đổi thông tin về giải quyết, trả lời ý kiến cử tri.

Thường trực HĐND cũng dành sự quan tâm đặc biệt cho việc tổ chức các Hội nghị TXCT theo chuyên đề. Về nội dung lựa chọn căn cứ vào thời điểm cụ thể và tình hình cụ thể để quyết định. Thông qua các Hội nghị tiếp xúc này, Thường trực HĐND tỉnh thu nhận được những ý kiến có tính chuyên sâu, phục vụ cho việc quyết định các vấn đề tại kỳ họp cũng như trong hoạt động giám sát của HĐND.

Thuận lợi của HĐND tỉnh Đồng Nai trong việc xử lý kiến nghị cử tri là có Website của HĐND tỉnh hỗ trợ. Sau khi tiếp nội dung trả lời của các cơ quan có thẩm quyền, toàn bộ nội dung trả lời được đăng tải tại chuyên mục “Trao đổi thông tin với cử tri” để đại biểu và cử tri cùng tham khảo. Đây chính là một công cụ hỗ trợ đắc lực cho công tác TXCT trên địa bàn.

Ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin vào hoạt động của đại biểu

Hiện nay, tỉnh Đồng Nai triển khai mô hình HĐND điện tử thông qua việc các đại biểu tự trang bị máy tính xách tay và được cung cấp một địa chỉ hộp thư công vụ. Đây là việc làm thể hiện quyết tâm, sự nỗ lực, cố gắng của Thường trực HĐND tỉnh Đồng Nai khóa VII và tiếp tục được kế thừa, phát triển trong khóa VIII hiện nay. Với việc ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động HĐND đã giúp cho đại biểu có thêm thông tin về hoạt động HĐND và tình hình KT - XH của tỉnh để phục vụ cho hoạt động giám sát, thảo luận, quyết định các vấn đề tại kỳ họp cũng như việc nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, giải thích và tuyên truyền pháp luật đến cử tri.

Trong xử lý các vấn đề phát sinh giữa hai kỳ họp

Đây là một hoạt động quan trọng thể hiện năng lực, hiệu quả hoạt động của HĐND. Khi UBND xin ý kiến về một vấn đề cụ thể, Thường trực HĐND sẽ quyết định theo tập thể để UBND có cơ sở xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh sau đó báo cáo với HĐND tại kỳ họp gần nhất. Để giúp cho ý kiến được toàn diện, chính xác, Thường trước HĐND tỉnh thường tham khảo ý kiến của các ban HĐND trước khi cho ý kiến và luôn nhận được sự phối hợp trách nhiệåm, hiệu quả của các Ban HĐND. Với vai trò là “Thường trực” của HĐND, Thường trực HĐND luôn sáng suốt trong quyết định vấn đề, thể hiện vai trò đại diện của cơ quan đại diện và cần sự tham mưu, giúp việc rất lớn của bộ phận văn phòng.

Để giúp Thường trực HĐND tỉnh thực hiện tốt vai trò của mình thông qua 8 nội dung nêu trên nhằm nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động HĐND thì cấp ủy địa phương, cụ thể là Tỉnh ủy Đồng Nai đóng vai trò quyết định. HĐND tỉnh Đồng Nai luôn nhận được sự lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát và kịp thời của Tỉnh ủy ngay từ đầu các nhiệm kỳ, thể hiện cụ thể qua việc Tỉnh ủy ban hành các nghị quyết lãnh đạo thường kỳ định hướng cho hoạt động của Đảng đoàn và của HĐND; lãnh đạo thực hiện các nhiệm vụ phát sinh, nhưng không có tình trạng cấp ủy Đảng làm thay các công việc của HĐND và hoạt động của HĐND không thoát ly sự lãnh đạo của Đảng.

Đối với những việc làm mang tính đổi mới của HĐND tỉnh đều nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng. Trong công tác chuẩn bị nhân sự cho việc bầu cử đại biểu HĐND, Tỉnh ủy đã chỉ đạo, lãnh đạo trong việc lựa chọn và giới thiệu các ứng cử viên để bầu vào HĐND theo quy chế về công tác cán bộ của Đảng, tuân thủ theo quy định của pháp luật, sự chỉ đạo thống nhất của Trung ương.

Với sự chỉ đạo sâu sát của Tỉnh ủy, sự phối hợp đồng bộ của UBND, UBMTQ tỉnh, công tác tham mưu, giúp việc trách nhiệm, hiệu quả của Văn phòng và tính chủ động, sáng tạo của bản thân mình, Thường trực HĐND tỉnh Đồng Nai qua các nhiệm kỳ luôn thể hiện rõ ràng, đầy đủ vai trò của mình trong việc nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động HĐND phù hợp với tình hình cụ thể của địa phương và tình hình hiện nay.