Cần xác lập mạch lạc quan điểm của QH về nội hàm tái cơ cấu nền kinh tế

Xác định mô hình tăng trưởng để định hướng thực hiện tái cơ cấu nền kinh tế

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng đã xác định mục tiêu tổng quát của 5 năm 2011 – 2015 là phát triển kinh tế nhanh, bền vững gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh. Đồng thời, tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Để cụ thể hóa mục tiêu này, tại Nghị quyết số 11 về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2012, QH đã giao Chính phủ khẩn trương hoàn thành Đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng và báo cáo QH tại Kỳ họp thứ Ba tới. Theo một số đại biểu tham dự Diễn đàn, trước tiên cần xác định mô hình tăng trưởng kinh tế để định hướng thực hiện tái cơ cấu nền kinh tế theo ba khâu đột phá đã được cụ thể hóa tại Hội nghị lần thứ Ba Ban chấp hành Trung ương Đảng Khóa XI. Thực tế, trong các giai đoạn 1986 – 1997, 1998 – 2006 và từ 2007 đến nay, mỗi mô hình tăng trưởng đều kéo theo những đột phá về tư duy chính trị, tư duy kinh tế, tư duy luật và tổ chức nhân sự. Từ những chuyển đổi này, cơ cấu kinh tế trong mỗi giai đoạn có những thay đổi nhất định so với thời gian trước đó. Điều này cho thấy, tái cơ cấu nền kinh tế không chỉ gắn bó mật thiết mà còn là phương thức để thực hiện chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng mới.

Đồng thuận với quan điểm này, nhưng khó khăn hiện nay là Chính phủ chưa đưa ra mô hình tăng trưởng mới. Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Nguyễn Đức Kiên cho rằng, yêu cầu quan trọng nhất của các cơ quan của QH trong những tháng đầu năm 2012 này là tập trung xây dựng được một mô hình tăng trưởng. Toàn bộ hoạt động của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của QH và QH cần xoay quanh mô hình tăng trưởng này. Từ tình hình thực tế của đất nước và thế giới, Phó chủ nhiệm Nguyễn Đức Kiên cho rằng, việc xây dựng mô hình tăng trưởng mới cho Việt Nam cần nhất quán các quan điểm: huy động được tổng lực mọi thành phần kinh tế đầu tư phát triển kinh tế - bảo vệ môi trường - ổn định xã hội. Tận dụng các lợi thế của đất nước trong 10 năm tới ổn định chính trị, giá nhân công hợp lý (lương thấp cộng chi phí đào tạo thấp). Và tận dụng bối cảnh quốc tế khu vực và thế giới chưa thoát khỏi cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế từ năm 2008. Đặc biệt, cần sử dụng mô hình tam giác phát triển xây dựng mục tiêu ngắn và trung hạn để tăng cường thông tin hai chiều giữa vĩ mô và vi mô, tạo sự đồng thuận trong xã hội và đánh giá hiệu quả của cơ quan điều hành. Đồng thời, phải bám sát Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011); tăng cường hợp tác quốc tế để phát triển kinh tế trong nước. Với những yêu cầu nêu trên, có thể gọi tên mô hình tăng trưởng giai đoạn 2012 – 2020 của nước ta là: tận dụng thời cơ, đưa kinh tế nước ta trở thành một bộ phận, một khâu trong chuỗi giá trị của một sản phẩm thế giới. Mục tiêu cao nhất của mô hình tăng trưởng này là đến năm 2020 đưa Việt Nam cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại.

Xác định mô hình tăng trưởng của đất nước là công việc hệ trọng và  quyết định việc hình thành những đột phá về tư duy, phương thức quản lý nhà nước trong một giai đoạn, một thời kỳ. Các chuyên gia tham dự Diễn đàn cho rằng, QH cần xác định mô hình tăng trưởng dựa trên những luận cứ khoa học và bằng chứng từ thực tiễn thuyết phục nhất. Từ đó, sẽ xác định những bước đột phá và mục tiêu cụ thể làm kim chỉ nam cho các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân cụ thể hóa chủ trương đúng đắn của Đảng, Nhà nước.

Xác lập mạch lạc quan điểm của QH về nội hàm của tái cơ cấu nền kinh tế

Trao đổi bên hành lang Diễn đàn kinh tế mùa xuân 2012, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Hà Văn Hiền nêu vấn đề, để xác định lộ trình, bước đi đúng đắn cho tái cơ cấu nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng cần trả lời được câu hỏi: thực tiễn nền kinh tế Việt Nam đang nổi lên những bất cập nào cần sớm khắc phục? Đồng thời, cần xác định rõ mục tiêu của thực hiện tái cơ cấu nền kinh tế với ba nhiệm vụ trọng tâm là tái cơ cấu đầu tư, tái cơ cấu hệ thống tài chính – tiền tệ và tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước là gì? Với nguồn lực tài chính, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành có thể thực hiện được nhiệm vụ này hay không? Nếu khó thực hiện tái cơ cấu với hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành thì cần sửa đổi như thế nào? Cần có câu trả lời rõ ràng nhất cho những băn khoăn này, từ đó thống nhất tư tưởng, nhận thức cho quá trình tái cơ cấu nền kinh tế. Sự thống nhất nhận thức tại cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất sẽ tạo sự cộng hưởng giữa Trung ương và địa phương trong quá trình thực hiện.

Tái cấu trúc nền kinh tế cụ thể như thế nào không đơn giản. Tái cấu trúc đầu tư công là tái cấu trúc toàn bộ nền kinh tế nhưng không phải cứ thuần túy cắt giảm, lưu chuyển nguồn vốn đến đúng địa chỉ cần là đã tái cơ cấu được đầu tư công. Với doanh nghiệp, không chỉ tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước mà cần có chính sách tái cấu trúc cả khu vực kinh tế tư nhân để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư, từ đó, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Với thị trường tài chính, không chỉ có các ngân hàng thương mại mà cả thị trường này đều đang phát triển rất khập khiễng; nguồn vốn tập trung ở các ngân hàng thương mại trong khi các định chế tài chính phi ngân hàng không đóng góp được, thị trường chứng khoán không có vốn thì không thể không bất ổn. Vì thế, tại Kỳ họp tới đây, không chỉ dừng lại ở việc bày tỏ băn khoăn, lo lắng, trăn trở, bức xúc, các ĐBQH cần thảo luận với chính ĐBQH, QH cần thảo luận với chính QH để xác lập mạch lạc quan điểm của cơ quan quyền lực nhà nước tối cao về nội hàm của nội dung tái cơ cấu, mối liên kết giữa Đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng và những Đề án thành phần. Đây là điều cử tri mong muốn ở QH. Đáp ứng được đòi hỏi này, QH sẽ thể hiện rõ hơn tầm vóc của một QH thực quyền và thực sự vì dân.

Tiến độ và hiệu quả của tái cơ cấu nền kinh tế phụ thuộc vào ý chí của QH

Thực tế phát triển của nước ta qua các giai đoạn và kinh nghiệm tại nhiều quốc gia cho thấy, hành lang pháp lý là tiền đề cho phát triển kinh tế. Ts Phạm Duy Nghĩa cho biết, những công trình nghiên cứu về mối quan hệ giữa hệ thống pháp luật và phát triển trên thế giới đã đi đến một kết luận chung nhất: chất lượng của chính sách, pháp luật, hiệu quả thực thi pháp luật của cơ quan quản lý và mức độ tuân thủ pháp luật tác động trực tiếp đến mức độ phát triển của mỗi quốc gia. Do vậy, chất lượng chính sách, pháp luật không chỉ là mục đích mà nên là điểm đột phá trong chính sách phát triển. Cùng chung quan điểm, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng, những hạn chế trong đầu tư công, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước cũng như những rủi ro tiềm ẩn trong hệ thống ngân hàng thương mại hiện nay có một phần nguyên nhân từ hệ thống pháp luật hiện hành. Hàng loạt những hạn chế như đầu tư công còn phân tán, hiệu quả chưa cao, mới chú trọng đến lợi ích của ngành, của địa phương mà chưa chú trọng đúng mức tới lợi ích quốc gia... đều do quy định về phân bổ ngân sách trong Luật Ngân sách Nhà nước, về kiểm soát đầu tư từ vốn Nhà nước trong Luật Đầu tư công còn bất cập. Nhiệm vụ xây dựng luật pháp là thẩm quyền, trách nhiệm của QH. Với vai trò này, rõ ràng, tiến độ và hiệu quả của tái cơ cấu nền kinh tế phụ thuộc vào ý chí của QH.

Nhìn vào chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của QH Khóa XIII có thể thấy rõ những thời cơ để cải cách hệ thống chính sách, pháp luật thông qua việc sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành khoảng 85 đạo luật. Đặc biệt là những đạo luật quan trọng như Hiến pháp năm 1992, Luật Ngân sách Nhà nước, Luật Đầu tư công, các đạo luật về tổ chức bộ máy Nhà nước, Bộ luật Dân sự, Luật Đất đai... Bên cạnh đó, còn nhiều đạo luật khác đã được đưa vào chương trình hoặc đề xuất xây dựng nhằm tạo điều kiện cho người dân tham gia tích cực hơn vào quản trị quốc gia.

Để khởi động mạnh mẽ quá trình này và bảo đảm hiệu quả của tái cơ cấu nền kinh tế – một chủ trương lớn và quan trọng - thì QH, các cơ quan của QH cần chủ động hơn trong quá trình xây dựng pháp luật, ngay từ khâu soạn thảo dự án luật cũng như các văn bản liên quan của Chính phủ. Theo đó, QH cần đưa ra những định hướng chính sách, pháp luật rõ ràng hơn với Chính phủ – cơ quan chịu trách nhiệm soạn thảo phần lớn các dự án luật trình QH - giúp đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm chất lượng, hiệu quả của quá trình hoạch định chính sách, pháp luật.