Chuyên nghiệp và đa năng

Sau khi được QH bầu, UBTVQH Khóa XIII đã họp ngay khi Kỳ họp thứ Nhất, QH Khóa XIII đang diễn ra để giải quyết tức thì một số nội dung mang tính thời sự. Song phải đến ngày cuối tháng Tám vừa qua, cơ quan thường trực QH mới chính thức tiến hành Phiên họp thứ Nhất trong nhiệm kỳ mới của mình.

Không đủ 18 thành viên như dự kiến ban đầu, 17 thành viên trong UBTVQH khóa này – cũng như tất cả các nhiệm kỳ trước – có người cũ, có người mới. 7 thành viên của UBTVQH Khóa XII tiếp tục tham gia UBTVQH Khóa XIII là các Phó chủ tịch QH Tòng Thị Phóng, Uông Chu Lưu, Huỳnh Ngọc Sơn; là Chủ tịch Hội đồng Dân tộc K’ Sor Phước và các Chủ nhiệm: Trương Thị Mai, Phùng Quốc Hiển, Đào Trọng Thi. Bên cạnh các thành viên tái cử, 10 thành viên mới, lần đầu tham gia cơ quan thường trực của QH là từ Chính phủ sang, từ cấp phó các Ủy ban của QH và từ một số Đoàn ĐBQH địa phương lên… Hầu như 10 thành viên mới của cơ quan thường trực QH - là mới ở cương vị chứ không hoàn toàn mới với diễn đàn cơ quan quyền lực nhà nước tối cao. Bởi, ít nhất, các thành viên cũng đã có hai khóa tham gia QH; có vị đã từng nhiều lần ở vai tư lệnh của cơ quan hành pháp cọ xát, tranh luận với các ĐBQH; có vị đã quá nhiều trải nghiệm, kinh nghiệm và dấu ấn ở diễn đàn QH - để có thể hiểu tường tận nhiều góc cạnh của QH. Đó là thế mạnh bề nổi của UBTVQH Khóa XIII.

Cũng như QH Khóa XIII, nhân sự của UBTVQH Khóa XIII đã tiếp nối và chuyển giao như vậy. Và nếu, QH Việt Nam đã từng là điển hình ở nghị viện ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương về giới thì UBTVQH Khóa XIII là một điển hình nữa, khi có 4 thành viên nữ, nếu chi ly thì con số này chiếm tỷ lệ 23,5% trong UBTVQH. Trước khi chuyển giao nhiệm vụ cho Chủ tịch QH kế nhiệm, Người đứng đầu Đảng ta đã bày tỏ tin tưởng: UBTVQH rất đẹp đội hình. UBTVQH và Lãnh đạo QH rất vững vàng. Tôi hoàn toàn tin tưởng sắp tới chúng ta có bước đổi mới, đột phá tốt hơn nữa.

Và có lẽ không phải chờ lâu, mở đầu Phiên họp thứ Nhất, UBTVQH Khóa XIII đã đề cập đến nội dung này: cho ý kiến về chủ trương xây dựng Đề án tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của QH. VPQH đã trình UBTVQH chủ trương của Đề án. Và có lẽ là chủ trương nên Tờ trình có phần ngắn gọn và mới chỉ chạm đến những vấn đề sơ bộ, những đầu việc cơ bản nhất. Mục đích của Đề án này là nhằm tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của QH, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền, bảo đảm QH thực sự là cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất, cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, đóng góp to lớn vào công cuộc đổi mới toàn diện của đất nước; đồng thời góp phần chuẩn bị cho việc sửa đổi, bổ sung Hiến pháp và các luật về tổ chức, hoạt động của QH.

Tiếp tục đổi mới chứ không phải bắt đầu. Trọng tâm đổi mới là QH. Phải là như vậy. Chủ tịch QH Nguyễn Sinh Hùng mở đầu Phiên họp thứ Nhất, UBTVQH Khóa XIII: “Chúng ta sẽ tiến hành đổi mới hoạt động của QH, bao gồm hoạt động của các ĐBQH, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội. Quá trình đổi mới là quá trình liên tục, kế thừa mười hai khóa QH trước và cũng thực hiện ý kiến chỉ đạo của Tổng bí thư trong Kỳ họp đầu tiên của QH Khóa XIII này”.

Vạn sự khởi đầu nan. Có lẽ, hiếm đề án nào nhận được sự đồng tình cao của UBTVQH đến như vậy. Không có ý kiến phản đối – đã đành; không bàn lùi và cũng không chần chừ. Mọi thành viên UBTVQH đều tỏ thái độ đồng thuận. Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Phan Trung Lý cho rằng, so với nhiều đề án của nhiệm kỳ trước, đề án này có cách làm khác, vì nó là một đề án mang tính ứng dụng cao. Vì thế, so với quỹ thời gian của một nhiệm kỳ QH thì thời gian áp dụng Đề án ít, nên phải  làm gấp để áp dụng vào thực tế hoạt động của QH Khóa XIII. Còn theo cái nhìn của Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội Trương Thị Mai thì Đề án này, có những việc làm trước mắt, có những việc sẽ làm trong suốt nhiệm kỳ và còn cả những việc mà nhiệm kỳ sau mới triển khai được. Cần xây dựng kế hoạch đổi mới để triển khai cụ thể.

Ứng dụng nên phạm vi đổi mới của Đề án là khá toàn diện, khá rộng và khá thực tế. Từ đổi mới cách thức thực hiện chức năng, nhiệm vụ quyền hạn của QH như: tổ chức thực hiện các công đoạn trong quy trình lập pháp; việc xây dựng chương trình hoạt động giám sát của QH, UBTVQH, Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của QH; việc quyết định chủ trương xây dựng và thông qua kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội ngân sách Nhà nước… Cho đến đổi mới phương pháp điều hành, cách thức tiến hành, quy trình thủ tục các kỳ họp QH, các phiên họp của UBTVQH và đề cao trách nhiệm của các cơ quan QH… Đổi mới ở cả bình diện rộng và hẹp, ở cả việc lớn và việc nhỏ, bao quát và chi tiết, bài bản và chắc chắn. Có những ý tưởng đổi mới phải chờ sửa đổi, bổ sung luật; nhưng cũng có những ý tưởng chỉ cần chỉnh sửa một số thủ tục là có thể thực hiện được ngay. Chẳng hạn Kỳ họp thứ Hai sắp tới có thể rút ngắn thời gian trình bày các tờ trình, văn bản tại kỳ họp; đổi mới việc thảo luận tại Tổ; đổi mới việc tổ chức chất vấn và trả lời chất vấn... Song cũng có việc pháp luật chưa quy định cụ thể nhưng không cần sửa luật mà vẫn có thể thực hiện tức thì, như việc tổ chức các phiên giải trình tại các Ủy ban của QH - thực chất là hoạt động giám sát (hay cũng có thể hiểu là hoạt động điều trần) tại các Ủy ban. Phương thức hoạt động này đã được thử nghiệm và mang lại hiệu quả rõ nét tại một số Ủy ban của QH Khóa XII: vừa giám sát theo chiều sâu lĩnh vực, vừa giảm sức ép về hoạt động giám sát đối với QH và UBTVQH. Thử nghiệm để nếu thấy tốt, thấy hiệu quả thì có thể mở rộng; thử nghiệm còn là vì hai chữ “điều trần” chưa được đóng đinh trong Luật Tổ chức QH, cần câu trả lời cẩn trọng và chắc chắn từ thực tế. Và có một đổi mới mang tính căn bản, vẫn trên nền tảng ý tưởng từ nhiệm kỳ Khóa XII: trung tâm đổi mới chính là ở các ĐBQH. Chủ tịch QH Khóa XIII cho rằng: ĐBQH vừa phải nâng cao năng lực; vừa phải được bảo đảm điều kiện; vừa thực hiện nhiệm vụ quyền hạn của ĐBQH theo luật định một cách tốt nhất, gần dân nhất, đúng chuyên đề, đúng năng lực sở trường, đúng tính chuyên nghiệp… Hoạt động của QH phải bắt đầu từ ĐBQH. ĐBQH chuyên trách rất chuyên sâu, chuyên trách nhưng lại rất đa năng. Như vậy thì hoạt động của các cơ quan QH cũng phải đổi mới.

Có thể là như vậy, cả nghĩa rộng và nghĩa hẹp. ĐBQH chuyên nghiệp và đa năng. QH cũng chuyên nghiệp và đa năng.

Xây dựng Đề án – cách đặt vấn đề và ý tưởng tiếp tục đổi mới nâng cao hiệu quả hoạt động QH – của UBTVQH khá rõ ràng và bài bản. Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Phan Trung Lý cho rằng, hơn chục Đề án trước đây, phía cơ quan quyền lực Nhà nước tối cao đều kiến nghị Ban Chấp hành Trung ương ra một nghị quyết về đổi mới sự lãnh đạo của Đảng với QH, nhưng chưa cụ thể. Song song với Đề án này cần chuẩn bị một Đề án để trình Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương ra Nghị quyết về đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với QH.

Mong một Nghị quyết của Đảng dành riêng cho QH – là chính đáng. Mong để sự đổi mới bài bản và chính danh hơn.