Quốc hội Khóa XII - trí tuệ và bản lĩnh

QH có bước tiến dài về dân chủ

- Thưa Phó chủ nhiệm, nhìn lại nhiệm kỳ QH Khóa XII, với rất nhiều quyết đáp liên quan đến sự phát triển của đất nước ở hiện tại cũng như tương lai, ấn tượng đọng lại đối với Phó chủ nhiệm là gì?

Là không khí dân chủ, phong cách làm việc dân chủ của QH ngày càng được phát huy. Tôi cho là QH Khóa này về cơ bản đã tiến một bước dài trong giải quyết mối quan hệ giữa Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ. Đại biểu phát biểu rất trách nhiệm và thẳng thắn, đúng pháp luật, đúng lúc, đúng chỗ. Các cơ quan trong bộ máy Nhà nước rất chịu khó lắng nghe và điều chỉnh hoạt động của mình. Phương thức chỉ đạo, lãnh đạo của Đảng đối với QH, trước hết là trong việc quyết định các vấn đề quan trọng, cũng có những thay đổi rõ rệt, thể hiện sự lắng nghe đại biểu, lắng nghe cử tri.

Nếu so với những khóa QH trước Đổi Mới thì càng thấy rõ tính dân chủ trong hoạt động của QH Khóa XII. Nói chuyện với một cán bộ đã từng công tác ở QH từ Khóa IV đến nay, anh ấy bảo tôi: QH bây giờ khác hẳn trước đây. Đại biểu lúc đó, nếu muốn phát biểu thì trước hết phải viết ý kiến thành văn bản, chuyển qua Đoàn Thư ký duyệt, sau đó mới được đọc trên diễn đàn. Nghị quyết của Trung ương thường ghi rất chi tiết, năm nay bao nhiêu cân thóc, bao nhiêu mét vải... Ra đến QH thì không còn gì nhiều để bàn thêm, chủ yếu là giơ tay biểu quyết. Thế nên, trong QH Khóa VIII, khi ĐBQH Bùi Thị Biểu (tức Út Trầu), đại biểu của tỉnh Cửu Long, với tư duy rất mới, rất dũng cảm, mạnh dạn phát biểu không theo văn bản được duyệt thì hiện tượng đó đã được coi như một sự kiện lớn, gây chấn động nghị trường, thậm chí có người còn lo lắng hỏi chị ấy: “Có gì dặn dò lại cho chồng con ở nhà không?”. Hay như trước đây, lúc còn trẻ, tôi có nghe kể ĐBQH, Giáo sư Phan Đình Diệu, khi thảo luận báo cáo của các cơ quan nhà nước trình bày tại QH đã đặt vấn đề là cần nói rõ khuyết điểm này, hạn chế kia là của ai, chứ không thể nói chung là của “chúng ta”, tức là của tất cả nhân dân Việt Nam. Ý kiến của GS Phan Đình Diệu được coi là quá mạnh dạn và động chạm. Nhưng đến bây giờ nhìn lại thì có thể thấy những phát biểu như của các vị đại biểu nói trên là bình thường ở diễn đàn QH. 

Tôi tin là rồi đây, những ý kiến được coi là quá mạnh mẽ, táo bạo ở  Khóa XII này cũng sẽ được các thế hệ sau nhìn nhận là bình thường. Được như vậy là may mắn cho đất nước.

- Có lẽ không phải đến bây giờ mà trong hầu hết các giai đoạn phát triển của đất nước, đặt vấn đề một cách thẳng thắn thường dễ va chạm. Vậy động lực hay cảm xúc để đưa ra những phát biểu hay chất vấn dễ gây va chạm như thế là gì, thưa Phó chủ nhiệm?

Với tôi thì chỉ có một động lực: đã đóng vai gì thì phải đóng cho tròn. Khi làm thầy giáo, tôi cố gắng làm tròn vai thầy giáo, tận tụy nghiên cứu, giảng dạy, luôn cập nhật kiến thức mới cho sinh viên, phát huy tính tích cực của sinh viên, thương yêu sinh viên, không bao giờ có chuyện trù úm sinh viên, ăn tiền của sinh viên. Còn khi đã nhận lời làm đại biểu cho dân, tôi cũng cố gắng làm tròn phận sự của người đại biểu. Tôi quan niệm: đã nhận sự ủy nhiệm của người dân thì phải nói. Phát biểu, chất vấn với cái tâm sáng thì không có gì phải ngại ngần. Hơn nữa, mình là một ĐBQH chuyên trách, Nhà nước và nhân dân trả lương cao, cấp phòng làm việc, cấp xe ô tô cho mình đi chỉ để làm mỗi một việc là nói lên tiếng nói của người dân mà mình không làm được thì hóa ra tiền của Nhà nước, nhân dân bỏ ra nuôi mình lãng phí hay sao? Mặt khác, mình là trí thức, đối với những vấn đề có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của đất nước, mình nhận thức được mà lại không nói ra thì bản thân mình thấy không phải. Mình không nói thì chẳng  cần đến cử tri phê bình mà ngay anh em bạn bè trong giới trí thức sẽ chê cười: “Ông ngồi trong hội trường mà chấp nhận chuyện vô lý như thế được sao?”.

Sau này, khi thôi nhiệm vụ ĐBQH, có thể tôi chỉ nói những chuyện liên quan đến công việc chuyên môn của mình thôi. Nhưng bây giờ, khi là ĐBQH, dân giao nhiệm vụ thì phải nói, phải làm đến nơi đến chốn.

ĐBQH thẳng thắn phát biểu chính kiến khi có động lực chính đáng

- Phó chủ nhiệm nói gì nếu có ý kiến cho rằng, một số ĐBQH phát biểu mạnh mẽ là để đánh bóng tên tuổi, để tạo thương hiệu?

Thật ra không ai dại gì vuốt râu hùm để được tiếng dũng cảm. Chính trường đâu phải chỗ để nói gì cũng được? Phải có một động lực rất chính đáng thì mới thúc đẩy đại biểu vượt qua những tình cảm thông thường để nói lên điều cần phải nói.

- Vậy động lực chính đáng để thúc đẩy đại biểu vượt qua những tình cảm thông thường ở đây là gì?

Động lực ấy, như tôi đã nói, là trách nhiệm của người đại biểu trước quyền lợi của đất nước, của nhân dân. Người xưa dạy: biết mà không nói là bất nghĩa. Là đại biểu của dân, biết có hại cho dân, cho nước mà không nói còn là bất tín với dân, bất trung với nước. ĐBQH sao có thể bất nghĩa, bất tín, bất trung được? Nhưng nói thẳng, nói thật nhiều khi cũng phải chấp nhận thiệt thòi.

- Tức là đại biểu phải đánh đổi khi động chạm đến những vấn đề vốn coi là nhạy cảm?

Thực ra tôi không có nhu cầu gì nên không phải đánh đổi với ai. Nhưng nếu người đối thoại quan niệm những phát biểu thẳng thắn của tôi bất lợi cho họ thì cũng phiền đấy. Phiền ít phiền nhiều tùy trường hợp.

QH vượt qua thử thách bằng trí tuệ và bản lĩnh

- Phó chủ nhiệm có nói, trong nhiệm kỳ QH Khóa XII có nhiều vấn đề đặt lên bàn nghị sự đã thử thách bản lĩnh của người lãnh đạo cũng như bản lĩnh của ĐBQH. Vậy, theo Phó chủ nhiệm, người lãnh đạo và ĐBQH của chúng ta đã vượt qua thử thách như thế nào?

Nhìn chung là vượt qua một cách trí tuệ và bản lĩnh. Tất nhiên cũng có trường hợp chúng ta chưa vượt qua được. Cho nên, kinh tế phát triển chưa bền vững, thậm chí, làm ăn còn thất bát. Tôi nhớ lại, sau bài phát biểu của tôi ở Kỳ họp thứ Tám vừa rồi về vụ Vinashin, có phóng viên truyền hình hỏi tôi: “Quan hệ của ông với Thủ tướng thế nào?” Tôi trả lời: “Thủ tướng là người đứng đầu Chính phủ, còn tôi là một người dân được bầu làm ĐBQH. Đó chỉ là quan hệ giữa một ĐBQH với người đứng đầu Chính phủ.” Nhưng về tình cảm riêng mà nói thì khi Thủ tướng mới được bầu, tôi là một trong những người hâm mộ và rất hy vọng ở Ông. 

- Với những diễn biến thực tế trên nghị trường trong QH Khóa XII, ông nhìn nhận như thế nào về tiếng nói của QH, ĐBQH đối với các vấn đề quốc gia đại sự?

Tôi cho là càng ngày tiếng nói của QH, ĐBQH càng có trọng lượng hơn. Trọng lượng được quyết định trước hết ở nội dung hoạt động, nội dung phát biểu, đề xuất, kiến nghị. Nhưng trọng lượng cũng phụ thuộc rất nhiều vào cách thức hoạt động của QH, của ĐBQH. Khi ĐBQH chuyển đơn cho dân để giải quyết việc A, việc B thì có thể cái trọng lượng này không nặng lắm đâu. Các cơ quan có trách nhiệm có thể đưa ra nhiều lý do, thậm chí là không trả lời. Nếu ĐBQH thật đeo bám thì họ trả lời nhưng cũng đưa ra những lý do mà mình không thể đủ thông tin để tranh luận. Nhưng khi đại biểu phát biểu trên diễn đàn, nhất là ở những phiên họp có phát thanh - truyền hình trực tiếp thì trọng lượng khác hẳn.

Từ Đổi Mới đến giờ, QH hoạt động sôi nổi hơn, có hiệu quả hơn. Nguyên nhân không phải là do ĐBQH tài giỏi hơn trước mà do đường lối Đổi Mới của Đảng. Giống như mình đi trên đường, nếu đèn xanh không bật thì ai đi được? Thế nhưng, nếu như Đảng đã “bật đèn xanh” mà mình vẫn tự hù dọa để giới hạn mình thì rõ ràng là chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới của Đảng và chưa đáp ứng được đòi hỏi của người dân. ĐBQH phải tận dụng được quyền lực người dân giao cho thì mới làm được việc và nhiều việc làm tốt của ĐBQH cộng lại mới làm cho tiếng nói của QH có trọng lượng hơn.

Muốn vậy, ĐBQH phải tự giác. Thực tình, nếu trong cả nhiệm kỳ, một ĐBQH không phát biểu, không chất vấn, thậm chí không đọc tài liệu thì cũng không có ai phê bình. Nhưng nếu QH có nhiều đại biểu như thế thì dân mất nhờ. Còn nếu đại biểu nào cũng thật sự tâm huyết, quan tâm đầy đủ mọi vấn đề, vấn đề nào chưa hiểu thì học, hỏi chuyên gia, hỏi người dân và mạnh dạn phát biểu trên diễn đàn thì QH sẽ mạnh. 

QH phát huy được vai trò, trách nhiệm và sức mạnh của mình thì mới giám sát được công việc, làm cho đường lối phát triển kinh tế - xã hội, an ninh - quốc phòng bảo đảm đúng hướng và được thực hiện tốt hơn; ngay từ việc sử dụng từng đồng vốn của dân cũng có hiệu quả hơn.

- Là một Đại biểu tham gia QH liên tục hai nhiệm kỳ XI và XII, xin Phó chủ nhiệm cho biết cảm nhận riêng của mình về QH Khóa XII như thế nào?

Tôi nhớ là khi kết thúc nhiệm kỳ QH Khóa XI, với rất nhiều đại biểu nổi tiếng tâm huyết, sắc sảo không tham gia hoạt động của QH nữa như: đại biểu Nguyễn Ngọc Trân, đại biểu Đỗ Trọng Ngoạn, đại biểu Tôn Nữ Thị Ninh…, thì cũng có không ít ý kiến lo lắng: không biết chất lượng hoạt động của ĐBQH Khóa XII như thế nào?

Nhưng thực tế đã chứng minh, đến Khóa XII, các ĐBQH vẫn tiếp nối được truyền thống của QH các khóa trước và QH có nhiều hoạt động mạnh mẽ, hiệu quả. Không khí dân chủ tiếp tục được phát triển. Người dân quan tâm đến các hoạt động của QH hơn. Một trong những bằng chứng rõ nhất là người dân quan tâm hơn đến cuộc bầu cử ĐBQH Khóa XIII. Nếu QH hoạt động nhàn nhạt thì chắc là không ai quan tâm, bầu bán thế nào cũng được, thậm chí một cử tri đi bỏ phiếu cho cả nhà. Rõ ràng, hoạt động của QH đã tác động đến xã hội, đến người dân. Họ thấy rằng, QH xứng đáng được quan tâm và được tham gia hoạt động của QH là vinh dự.

- QH phát triển không ngừng, mỗi ngày một tốt hơn. QH theo kịp thực tiễn hay thực tiễn đòi hỏi QH phải đổi mới, thưa Phó chủ nhiệm?

Theo tôi là cả hai. Một mặt, thực tiễn cuộc sống đặt ra nhiều vấn đề nóng bỏng đòi hỏi QH phải giải quyết, nhất là trong bối cảnh thông tin phát triển như hiện nay. Mặt khác, QH đã cơ bản đáp ứng được đòi hỏi của cuộc sống, của người dân.

- Có điểm nào chưa được, cần khắc phục trong hoạt động của QH nhiệm kỳ qua, thưa Phó chủ nhiệm?

Theo tôi, trong lĩnh vực lập pháp, tình trạng luật khung vẫn chưa được khắc phục. Vì vậy, đối với một số dự án luật, các cơ quan có trách nhiệm hướng dẫn thi hành có thể ra một văn bản với nội dung bao la hơn, thậm chí, siết chặt hơn luật, trái với ý chí của QH. Việc tiếp thu ý kiến của ĐBQH trong khâu thẩm tra, hoàn thiện dự thảo luật có lúc chưa cao, vì thế có một số luật vừa được ban hành đã lạc hậu như Luật Thuế thu nhập cá nhân. Mặt khác, triển khai thi hành pháp luật vẫn là khâu yếu: tình trạng luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư chưa được khắc phục; việc kiểm tra, thanh tra, xử lý còn thiếu sâu sát, kịp thời.

Trong lĩnh vực giám sát thì điểm yếu nhất vẫn là hiệu quả, hiệu lực giám sát chưa cao, mặc dù QH đã ban hành nhiều nghị quyết sau giám sát. QH cần ráo riết hơn trong vấn đề này. Đừng nghĩ rằng, QH giám sát ráo riết sẽ thành đối trọng với các cơ quan hành pháp, tư pháp. QH thực hiện nhiệm vụ giám sát là theo sự phân công của Đảng, theo quy định của Hiến pháp và pháp luật nhằm thúc đẩy cơ quan hành pháp và tư pháp hoạt động ngày càng tốt hơn. QH phải làm đúng chức trách của mình.

- Bầu cử ĐBQH Khóa XIII diễn ra trong bối cảnh Đại hội lần thứ XI của Đảng vừa thành công tốt đẹp, đề ra nhiều đường lối, chủ trương chiến lược phát triển cho đất nước. Hướng tới QH Khóa XIII, Phó chủ nhiệm có điều gì chia sẻ với cử tri?

QH Khóa XIII sắp tới là giai đoạn hoạt động quan trọng của đất nước. Vì trong 5 năm tới, với tình hình phát triển KT – XH như hiện nay, có thể nói, bên cạnh những thành tựu, chúng ta phải đối mặt với vô vàn khó khăn, thách thức. Nếu những khó khăn, thách thức này không được giải quyết thấu đáo thì có thể gây ảnh hưởng tới quá trình phát triển của đất nước, ảnh hưởng tới việc thực hiện mục tiêu đã được Đại hội Đảng đề ra: năm 2020, nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại.

Tôi hy vọng ĐBQH Khóa XIII thấy rõ vai trò quan trọng của QH cũng như của từng cá nhân ĐBQH đối với sự phát triển của đất nước, thực hiện thành công Nghị quyết XI của Đảng, đưa nước ta tiến nhanh trên con đường CNH – HĐH. 

Xin cám ơn Phó chủ nhiệm!