DIỄN ĐÀN ĐBND
Cập nhật 15:34 | 29/11/2014 (GMT+7)
.

Đổi mới để thực hiện đúng vai trò, vị trí, chức năng của QH

09/09/2010
Mỗi đổi mới của QH là những bước tiến nhằm thực hiện chức năng của cơ quan đại diện cho cử tri cả nước. Dẫu mỗi bước đổi mới đều có những gập ghềnh, nhưng là con đường tất yếu. Đó cũng chính là ý kiến thống nhất trong các tham luận tại Hội thảo “Quốc hội khóa 12: Tiếp tục đổi mới và phát triển”.

Lập pháp là một trong ba chức năng quan trọng của QH. Để hoạt động lập pháp được thực hiện một cách có chất lượng, bảo đảm tính dân chủ, công khai, minh bạch, đòi hỏi phải có một hệ thống quy trình, thủ tục chặt chẽ và hiệu quả. Vì vậy, QH rất chú trọng xây dựng, hoàn thiện và đổi mới quy trình lập pháp, bảo đảm để hoạt động lập pháp ngày càng được nâng cao cả về chất và lượng. Trong quy trình lập pháp 3 công đoạn như đa số các nước trên thế giới, đó là, 1 lần Chính phủ trình chính sách, một lần đến QH xem xét về chính sách lập pháp và một lần UB thẩm tra, hoàn chỉnh dự án luật thì QH sẽ thông qua. Mặc dù tuân thủ đầy đủ các bước của quy trình nhưng sản phẩm làm ra là các đạo luật có chất lượng không đồng đều, nhiều dự luật được thông qua chất lượng thấp, chậm đi vào cuộc sống, tính ổn định thấp, thiếu đồng bộ, thống nhất.

Một trong những nguyên nhân kéo dài của tình trạng này là do quy trình xây dựng, ban hành luật, pháp lệnh còn có những hạn chế nhất định. Cụ thể: chưa xác định hợp lý vai trò của một số chủ thể tham gia quy trình; chưa phát huy được trí tuệ và sự tham gia đông đảo của các ĐBQH, nhân dân vào hoạt động xây dựng pháp luật; việc hoạch định, đề xuất, phân tích, thẩm tra chính sách trong quy trình còn yếu; thiếu tính chế tài đối với các trường hợp không tuân thủ quy trình; quỹ thời gian thẩm tra, thông qua một đạo luật còn ngắn ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng luật…

Những hạn chế, bất cập này đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới quy trình xây dựng, ban hành luật, pháp lệnh và coi đây là một trong những giải pháp hữu hiệu nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác lập pháp của QH. Phó chủ tịch QH Nguyễn Đức Kiên băn khoăn, làm thế nào để nâng cao được chất lượng các đạo luật? Từ thực tiễn hoạt động của QH Khóa XII, những khâu nào quyết định đến việc nâng cao chất lượng? Chúng ta cần huy động được càng nhiều, càng tốt các tổ chức và cá nhân tham gia vào xây dựng các đạo luật, ít nhất là 3 nhóm, nhóm 1 là các nhà khoa học, nhóm 2 là các nhà quản lý, nhóm 3 là đối tượng điều chỉnh.

Chủ nhiệm UB Pháp luật Nguyễn Văn Thuận cho rằng, đổi mới lập pháp tập trung 4 vấn đề chính: chương trình lập pháp; xây dựng chương trình thông qua luật tại QH và các UB; kiến nghị mô hình pháp điển hoá, xây dựng cơ chế pháp điển hóa. Có ý kiến cho rằng, quy định nhưng quan trọng là vấn đề là thực hiện như thế nào. Ví dụ Chương trình xây dựng Luật, pháp lệnh cả nhiệm kỳ và hàng năm được thông qua, nhưng nếu anh không thực hiện đúng thì cần có chế tài như thế nào đây?

Rõ ràng tiếp tục đổi mới quy trình lập pháp là một yêu cầu bức thiết. Nhưng điều quan trọng là phải lựa chọn đúng khâu quyết định đến chất lượng của dự án luật trình QH; là vấn đề bảo đảm thực thi đúng quy trình lập pháp đã đề ra của các cơ quan hữu quan.

Theo quy định của Hiến pháp và pháp luật hiện hành, những vấn đề quan trọng thuộc thẩm quyền quyết định của QH gồm 3 nhóm nội dung chủ yếu. Một là, các vấn đề về tổ chức và nhân sự cấp cao của Nhà nước. Hai là, các nhiệm vụ KT - XH… ngân sách nhà nước. Ba là, các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đối ngoại, chính sách tôn giáo, dân tộc, vấn đề đại xá. Các quyết định được QH là căn cứ pháp lý quan trọng để Chính phủ, các ngành, các cấp thực hiện; có tác động tích cực đến toàn xã hội, thúc đẩy việc thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Thời gian qua, các quyết định của QH đã cụ thể hóa kịp thời và đúng đắn đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, bảo đảm nguyên tắc lãnh đạo của Đảng. QH thể hiện trách nhiệm cao trước cử tri, thực hiện chức năng quyết định ngày càng đầy đủ, đúng thẩm quyền, hiệu quả. Các quyết định của QH được triển khai nghiêm túc, có tác động lớn đến phát triển KT - XH. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế được đề cập đến như: một số quy định trong Hiến pháp và Luật chưa được trình QH quyết định hoặc quyết định chưa đầy đủ. Việc xem xét, quyết định vấn đề quan trọng của đất nước có trường hợp còn chậm. Một số vấn đề QH quyết định có tính khả thi chưa cao, ví dụ như việc quyết định chỉ tiêu, nhiệm vụ trong kế hoạch phát triển KT - XH…;  Một số vấn đề QH quyết định mang tính thủ tục, hình thức như: phê chuẩn các điều ước quốc tế… Để nâng cao chất lượng các quyết định của QH, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật quy định về các vấn đề quan trọng thuộc thẩm quyền quyết định của QH. Từ đó, xác định rõ vấn đề thuộc các lĩnh vực quan trọng của đất nước được QH quyết định và phải được quy định trong Hiến pháp và các luật để bảo đảm hiệu lực pháp lý cao. Chủ nhiệm UB Pháp luật Nguyễn Văn Thuận cho rằng, cần tiếp cận trên các phương diện: gắn hoạt động quyết định các vấn đề quan trọng của QH với vấn đề lập pháp; gắn với ngân sách, nguồn lực tài chính. Các quyết định của QH được thể hiện bằng văn bản nghị quyết. Đây là một hình thức văn bản pháp luật chứa đựng các quy phạm pháp luật, các con số, vấn đề cụ thể cũng như các giải pháp, định hướng thực hiện.  Hình thức ban hành nghị quyết cũng cần phải được nghiên cứu kỹ lưỡng để bảo đảm tính cụ thể, khả thi và vận dụng thống nhất.

Giám sát tối cao của QH là quyền năng mang tính quyền lực nhà nước. Việc thực hiện chương trình giám sát đã được QH, các cơ quan của QH thực hiện nghiêm túc và đã mang lại những kết quả tích cực có tác động mạnh mẽ đến đời sống KT - XH của đất nước, góp phần quan trọng vào việc bảo đảm trật tự, kỷ cương trong các hoạt động quản lý nhà nước. Đồng thời qua hoạt động giám sát, các cơ quan của QH, ĐBQH đã có nhiều ý kiến, kiến nghị tích cực nhằm hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng, hiệu quả trong việc thực hiện chức năng lập pháp và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước.

Những đổi mới và cải tiến về quy trình tổ chức thực hiện giám sát trong thời gian gần đây như hình thức giám sát chuyên đề đã tập trung vào những vấn đề thực sự bức xúc của đời sống xã hội. Chẳng hạn như giám sát việc thực hiện chính sách pháp luật trong quản lý, sử dụng vốn, tài sản của nhà nước tại các tập đoàn, tổng công ty nhà nước; việc thực hiện chính sách pháp luật về thành lập trường, đầu tư và bảo đảm chất lượng đào tạo đối với giáo dục đại học; việc thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia về xóa đói, giảm nghèo… Nhiều kiến nghị qua giám sát đã được Chính phủ, bộ, cơ quan ngang bộ tiếp thu, chấn chỉnh trong quản lý điều hành. Việc chất vấn và trả lời chất vấn tại QH cũng được cải tiến theo hướng tập trung vào các nhóm vấn đề, tăng cường đối thoại và xem xét đến cùng những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn cuộc sống và hoạt động quản lý nhà nước được đặt ra tại phiên chất vấn và đã được cử tri và nhân dân đặc biệt quan tâm và tỏ rõ sự đồng tình cao. Thực tiễn hoạt động của QH qua các nhiệm kỳ cho thấy bên cạnh những kết quả đạt được thì cách tổ chức giám sát chuyên đề vẫn còn nhiều bất cập, nhất là trong tổ chức thực hiện còn có sự chồng lấn về phạm vi giám sát của các chủ thể giám sát (QH, UBTVQH, Hội đồng Dân tộc, các UB của QH). Việc theo dõi, đôn đốc thực hiện nghị quyết, kết luận, kiến nghị qua giám sát chưa được quan tâm và xem đó là một nhiệm vụ thường xuyên trong hoạt động giám sát… Hoạt  động chất vấn và trả lời chất vấn còn thiếu quy định cụ thể về thời gian trong hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn tại kỳ họp; thủ tục đánh giá kết quả chất vấn và trả lời chất vấn; trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm chính trị của người trả lời chất vấn… Những vấn đề còn tồn tại đó là những đòi hỏi đặt ra cho QH, UBTVQH tìm các biện pháp để đổi mới hoạt động giám sát. Đặc biệt là tiếp tục nâng cao vai trò, trách nhiệm của các Ủy ban, của đoàn giám sát và của từng ĐBQH trong hoạt động này.

Ý chí đổi mới của QH là rất mạnh mẽ. Ý chí đó phản ánh trong việc thực hiện ngày càng có hiệu quả các chức năng của QH. Phó chủ tịch QH Nguyễn Đức Kiên cho rằng, ở Việt Nam, mọi quyền lực ở nhân dân, nhân dân bầu ra ĐBQH, QH là cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân. Để QH thực hiện đúng vai trò, vị trí, chức năng của mình là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất còn cả một bước tiến dài, nhưng không phải đi tuần tự mà phải đi nhanh hơn, đi chắc, đón đầu, đi bước nào chắc bước đó nhằm hướng tới mục tiêu ổn định để tiếp tục đổi mới và phát triển.

Lệ Thủy

Xem tin theo ngày:
Ý KIẾN CHUYÊN GIA
11:02 08/03/2013
Hiện nay, các bộ, ngành, các địa phương đang đóng góp ý kiến xây dựng dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992, trong đó liên quan đến công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe người dân. Vậy làm thế nào để khi Hiến pháp mới được ban hành thực sự là đạo luật gốc, kết tinh ý chí, nguyện vọng và trí tuệ của toàn toàn dân? Đây cũng chính là vấn đề đặt ra trong buổi Tọa đàm chuyên gia đóng góp ý kiến một số quy định cho dự thảo sửa đổi Hiến pháp 1992 do Ủy ban Về các xã hội vừa tổ chức mới đây.
Quay trở lại đầu trang