KINH TẾ
Cập nhật 22:13 | 19/08/2018 (GMT+7)
.
Cách mạng công nghiệp 4.0

Chọn hình thức doanh nghiệp nào

17:58 | 12/02/2018
Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 (4.0) mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đầy thách thức với tất cả các nước trên thế giới bởi sự phát triển nhanh chóng và biến đổi mạnh của nó. Tuy nhiên, các nghiên cứu mới đây ở Việt Nam lại chưa đề cập tới các hình thức tổ chức kinh doanh thích hợp để ứng phó với các lựa chọn phát triển trong cuộc cách mạng này.

Bản chất của Cách mạng công nghiệp 4.0 là dựa trên nền tảng công nghệ số và tích hợp tất cả các công nghệ thông minh để tối ưu hóa quy trình, phương thức sản xuất; nhấn mạnh những công nghệ đang và sẽ có tác động lớn nhất là công nghệ in 3D, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, công nghệ tự động hóa, người máy...  Một nền sản xuất thông minh như vậy sẽ đáp ứng rất tốt các nhu cầu của con người. Tuy nhiên ở khía cạnh khác người ta trù liệu rằng khoảng 2/3 số việc làm ở các nước đang phát triển có nguy cơ bị biến mất do tự động hóa. Điều đó minh chứng rằng bên cạnh những lợi ích cực lớn về kinh tế, thì sức ép xã hội sẽ đè nặng lên các nước, nhất là đối với các nước đang phát triển.

Đứng trước bối cảnh đó, ngày 1.1.2018, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 01/NQ-CP xác định nhiều nhiệm vụ và giải pháp quan trọng của Chính phủ trong năm 2018 mà trong đó có một trong những đột phá chiến lược được nêu tại điểm 2.2 là: “Hoàn thiện thể chế về phát triển, cung ứng khoa học công nghệ, công nghệ thông tin và truyền thông, giáo dục và đào tạo, để tiếp cận Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế”. Tuy nhiên các nghiên cứu mới đây ở Việt Nam liên quan tới sự phát triển trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 chưa đề cập tới các hình thức pháp lý tổ chức kinh doanh thích hợp để ứng phó với các lựa chọn phát triển trong cuộc cách mạng này.

Bức tranh về hình thức tổ chức kinh doanh

Các thực thể kinh doanh hiện nay ở Việt Nam có thể được phân thành 2 loại: Doanh nghiệp và hộ kinh doanh. Khi hộ kinh doanh có quy mô lớn phải chuyển thành doanh nghiệp. Điều này có nghĩa là doanh nghiệp được coi trọng hơn!

Tới lượt mình, các công ty lại được phân thành 4 loại. Thứ nhất, các hình thức công ty đối nhân, bao gồm công ty hợp danh và  công ty hợp vốn đơn giản. Thứ hai, các hình thức công ty đối vốn bao gồm: Công ty cổ phần nhiều thành viên có chế độ trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần một thành viên là công ty cổ phần nhưng duy nhất có một cổ đông. Thứ ba, các hình thức công ty pha trộn bao gồm: (1) Công ty trách nhiệm hữu hạn pha trộn giữa một vài yếu tố của công ty cổ phần và công ty hợp danh, (2) Công ty hợp vốn cổ phần pha trộn giữa một vài yếu tố của công ty hợp vốn đơn giản và một vài yếu tố của công ty cổ phần; (3) Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên pha trộn giữa các yếu tố của công ty cổ phần một thành viên và công ty trách nhiệm hữu hạn. Thứ tư, công ty dự phần là hình thức công ty do các thành viên lập ra theo cách liên kết của công ty hợp danh, nhưng không đăng ký và không có tư cách pháp nhân.

Về cơ bản các hình thức công ty này vẫn được chấp nhận trong tương lai và có thể được phát triển thêm nữa. Song điều quan trọng là pháp luật Việt Nam cần ghi nhận đầy đủ các hình thức công ty như vậy để bảo đảm sự lựa chọn của những nhà đầu tư trong cách mạng công nghiệp 4.0 nơi mà sự phân hóa giàu nghèo rất lớn và bảo đảm khởi nghiệp hay tái khởi nghiệp trong một môi trường mất việc làm rất lớn và gia tăng bởi áp dụng các tiến bộ công nghệ.

Lựa chọn hình thức doanh nghiệp nào?

Trong một khảo sát gần đây với 2.000 doanh nghiệp thuộc Hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ Hà Nội cho thấy, có đến 79% số doanh nghiệp được hỏi trả lời rằng họ chưa làm gì để đón cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. 55% số doanh nghiệp cho biết đang tìm hiểu, nghiên cứu, và 19% số doanh nghiệp đã xây dựng kế hoạch, nhưng chỉ có 12% số doanh nghiệp đang triển khai. Với thực trạng xã hội như vậy, có lẽ Nhà nước phải chủ động thông qua pháp luật để định hướng cho các doanh nghiệp nhập cuộc. Trong sự nhập cuộc đó không thể không nghĩ tới hình thức doanh nghiệp phù hợp, chưa kể sự nhập cuộc của những nhà khởi nghiệp trẻ tuổi. Vấn đề này không chỉ là áp lực, thách thức hoặc là cơ hội phát triển cho riêng doanh nghiệp hay một ngành nghề nào tại Việt Nam mà trên hết, đây là bài toán chiến lược với Chính phủ Việt Nam, là giai đoạn then chốt đưa ra những quyết sách vĩ mô, vi mô để bắt kịp cách mạng 4.0 thay vì bỏ lỡ cơ hội và đứng trước nguy cơ tụt hậu.

Cách mạng công nghiệp 4.0 tạo điều kiện thuận lợi cho việc tạo ra các “nhà máy thông minh” hay “nhà máy số”, mà trong đó các hệ thống vật lý không gian ảo sẽ giám sát các quá trình vật lý, tạo ra một bản sao ảo của thế giới vật lý, và với Mạng lưới thiết bị kết nối Internet (IoT), các hệ thống vật lý không gian ảo này tương tác với nhau và với con người theo thời gian thực, và thông qua IoS, người dùng sẽ được tham gia vào chuỗi giá trị thông qua việc sử dụng các dịch vụ này… Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 tác động mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực, với sự xuất hiện của robot có trí tuệ nhân tạo mang lại nhiều ứng dụng trong xã hội bởi robot càng làm việc càng thông minh, có khả năng ghi nhớ, học hỏi vô biên, hơn nữa công việc đối với nó được tiến hành 24/24 giờ, không cần trả lương, đóng thuế, bảo hiểm… trong khi khả năng làm việc ở con người càng già càng suy giảm. Như vậy yếu tố năng lực sáng tạo của nhà kinh doanh trở thành yếu tố quan trọng hàng đầu. Chẳng thế mà có nhận định rằng trong tương lai, năng lực trí tuệ, chứ không phải nguồn vốn, sẽ trở thành nhân tố cốt lõi của nền sản xuất.

Từ các nghiên cứu trên có thể rút ra mấy vấn đề cần suy nghĩ đối với những ưu tiên lựa chọn loại hình tổ chức kinh doanh ở Việt Nam trong những năm tới của thời kỳ cách mạng 4.0. Thứ nhất, hình thức tổ chức kinh doanh được chú ý là tổ chức kinh doanh chú trọng tới năng lực sáng tạo, khả năng hợp tác cá nhân và khả năng quản lý bằng công nghệ tiên tiến, chứ không phải hình thức tổ chức kinh doanh chú trọng tới vốn. Thứ hai, hình thức tổ chức kinh doanh đòi hỏi thủ tục thành lập đơn giản, thích hợp với doanh nghiệp nhỏ và vừa, và mở rộng quyền tự do quản trị và vận hành doanh nghiệp. Ưu tiên lựa chọn thứ nhất có thể thuộc về những người khởi nghiệp có năng lực sáng tạo, có trình độ học vấn và kỹ năng cao trong lĩnh vực sản suất, chế tạo và một số lĩnh vực khác. Ưu tiên lựa chọn thứ hai có thể thuộc về những người kiếm sống bằng việc cung cấp các dịch vụ cá nhân như cắt tóc, giặt là, dịch vụ sửa chữa đồ vật… bởi sự thay thế của robot trong các lĩnh vực, các dịch vụ cá nhân có thể phát triển mạnh.

Vì vậy cần phải có những chú ý sửa đổi, hoàn thiện các hình thức tổ chức kinh doanh sau: (1) hình thức công ty hợp danh, công ty hợp vốn đơn giản, và công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên; (2) doanh nghiệp tư nhân và hộ kinh doanh. Việc hoàn thiện hình thức công ty hợp danh và công ty hợp vốn đơn giản còn có ý nghĩa quan trọng ở chỗ chúng có thể là những hình thức công ty bắt buộc của một số ngành nghề mà sử dụng robot có trí tuệ nhân tạo bởi đòi hỏi chủ công ty phải chịu trách nhiệm ở mức độ cao do sử dụng robot có trí tuệ nhân tạo mà có thể gây thiệt hại cho con người. Trên thế giới hiện nay người ta dự kiến những bản hiến chương đạo đức liên quan tới robot, ví dụ như Hiến chương của Hàn Quốc năm 2012.

 Điều này có nghĩa cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Doanh nghiệp năm 2014, vốn quá chú trọng vào hình thức công ty cổ phần mà chưa chú ý thích đáng tới các hình thức công ty đối nhân và bất hợp lý không coi là doanh nghiệp đối với hộ kinh doanh. Đặc biệt Luật còn gộp công ty hợp danh và công ty hợp vốn đơn giản vào thành một hình thức gọi là hợp danh. Như vậy gây cản trở lớn cho việc thành lập doanh nghiệp trong cách mạng công nghiệp 4.0. Chẳng hạn trong trường hợp một kỹ sư công nghệ thông tin muốn thành lập công ty với danh nghĩa là thành viên hợp danh (nhận vốn) với một hoặc vài thành viên khác góp vốn thì sẽ bị cản trở bởi Điều 172, Khoản 1, Điểm a của Luật Doanh nghiệp.

TS. Nguyễn Mạnh Thắng
Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc - Công ty CP Đầu tư đô thị và Khu công nghiệp Sông Đà 7
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang