KINH TẾ
Cập nhật 16:39 | 15/12/2017 (GMT+7)
.
Quy hoạch thủy điện vừa và nhỏ

Không thể theo cách làm cũ

08:26 | 06/10/2017
Một thời gian dài các dự án thủy điện phát triển ồ ạt, không theo quy hoạch nên tác động lớn đến môi trường sinh thái. Muốn phát triển các dự án thủy điện, không thể quay lại với mô hình cũ mà phải có cách làm mới, bền vững hơn, an toàn hơn. Đó là ý kiến của Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam Trần Đình Thiên tại hội thảo Quy hoạch thủy điện vừa và nhỏ, phát triển năng lượng tái tạo: An toàn, hiệu quả, bền vững diễn ra hôm qua, 5.10.

“Trào lưu” thủy điện nhỏ

Những bất cập, yếu kém trong quy hoạch, xây dựng thủy điện ở nước ta từng gây ra những hậu quả nhức nhối, đặc biệt là “trào lưu” xây dựng thủy điện nhỏ. Từ năm 2002, quy hoạch thủy điện vừa và nhỏ do Bộ Công thương (trước đây là Bộ Công nghiệp) và UBND các tỉnh chỉ đạo lập, có tổng số 824 dự án. Đến năm 2006, giảm còn 714 dự án.

Trước năm 2013, công tác quy hoạch thủy điện nhỏ do UBND các tỉnh tổ chức lập, thẩm định và quyết định sau khi có ý kiến thỏa thuận của Bộ Công thương, song việc quản lý còn chưa đồng bộ đã nảy sinh nhiều bất cập. Cụ thể, theo Phó Cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo, Bộ Công thương Đỗ Đức Quân, đã có tình trạng các nhà đầu tư “chạy” xong dự án là mua đi, bán lại, không tổ chức triển khai thực hiện như giấy chứng nhận đầu tư đã được cấp. Thậm chí, một số chủ đầu tư, tư vấn và nhà thầu còn vi phạm pháp luật trong quá trình triển khai dự án, hoặc vận hành khai thác trong khi năng lực quản lý, thiết kế dự án chưa đáp ứng yêu cầu.

Thứ trưởng Bộ Công thương Hoàng Quốc Vượng cho rằng, đây chính là nguyên nhân dẫn đến chất lượng quy hoạch và công trình xây dựng tại một số dự án chưa đáp ứng. Thậm chí, trong quá trình vận hành thủy điện, nhiều chủ đập chưa chủ động áp dụng khoa học công nghệ trong việc dự báo, tính toán lưu lượng nước về hồ để phục vụ vận hành hiệu quả, an toàn hồ chứa; đã xảy ra các vấn đề mất an toàn, ảnh hưởng tới môi trường và cuộc sống của người dân.

Tuy nhiên, kể từ năm 2013 khi Thông tư số 43/2012/TT-BCT quy định về quản lý quy hoạch, đầu tư xây dựng các dự án thủy điện và vận hành khai thác công trình thủy điện có hiệu lực đã cơ bản giải quyết một số vướng mắc trong công tác quản lý lập quy hoạch, phê duyệt quy hoạch và hướng dẫn đầu tư xây dựng, vận hành khai thác các dự án, công trình thủy điện, tạo sự thống nhất trong công tác quản lý theo thẩm quyền từ Bộ Công thương đến các địa phương.

Theo đó, trong 3 năm qua, Bộ Công thương đã phối hợp với các địa phương tiến hành rà soát và loại bỏ 468 dự án và vị trí tiềm năng thủy điện với tổng công suất 2.044MW do không bảo đảm hiệu quả đầu tư, tác động tiêu cực đến môi trường và xã hội, trong đó chủ yếu là dự án thủy điện nhỏ, công suất thấp.

Sửa “phiên bản lỗi” quy hoạch

Mặc dù hiện nay Bộ Công thương vẫn chưa xem xét lại 468 dự án thủy điện nhỏ và vừa. Tuy nhiên, TS. Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhận định rằng, tiềm năng của thủy điện vừa và nhỏ của Việt Nam còn lớn và có thể khai thác được nếu thay đổi các giải pháp. Hơn 468 dự án thủy điện vừa và nhỏ loại bỏ trong thời gian vừa qua, lý do không phải là bản thân các dự án thủy điện mà do cách làm, do cơ chế, chính sách và chủ trương của chúng ta thời gian qua. Một thời gian dài chúng ta phát triển ồ ạt các dự án thủy điện, không có quy hoạch nên tác động lớn đến môi trường sinh thái.

Để sửa “phiên bản lỗi” quy hoạch trước đây, theo TS. Trần Đình Thiên, điều kiện tiên quyết là cần thay đổi các chính sách, cơ chế, giải pháp để bảo đảm lợi ích dài hạn. Muốn khôi phục, không thể quay lại với mô hình cũ mà phải có cách làm mới bền vững hơn, an toàn hơn.

Việc phát triển các dự án thủy điện nhỏ và vừa để tận dụng tài nguyên và cũng là cách giảm xây dựng mới các nhà máy nhiệt điện than, khi Việt Nam đã phải nhập khẩu than và nhiệt điện gây ra nhiều tác động tới môi trường. “Ở cấp độ phát triển hiện nay (theo Tổng sơ đồ điện VII) ô nhiễm môi trường do nhiệt điện than có thể dẫn đến thảm họa”, TS. Nguyễn Đình Thiên cho biết.

Theo lãnh đạo Bộ Công thương, đặt lại vấn đề “khôi phục”, “sống lại” các dự án thuỷ điện nhỏ hiện nay là phải gắn với lợi ích tổng thể của nền kinh tế, lợi ích của người dân trong lợi ích năng lượng. Việc phát triển thủy điện một cách bền vững, hiệu quả không chỉ bổ sung năng lượng cho phát triển, bù đắp thiếu hụt mà còn giúp chúng ta có quyết tâm loại bỏ bớt nhiệt điện than.

Qua các nghiên cứu cho thấy, Việt Nam có tiềm năng thủy điện khá lớn (về lý thuyết khoảng 35.000MW với điện lượng khoảng 300 tỷ kWh/năm) và có tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo khác như gió, mặt trời, sinh khối... Đây là những tài nguyên quý giá, nguồn năng lượng sạch, cần được khai thác một cách hợp lý.

Duy Anh
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang