KINH TẾ
Cập nhật 23:58 | 16/12/2017 (GMT+7)
.
Dự án khai thác mỏ sắt Thạch Khê

Từ hy vọng đến nỗi lo

08:42 | 04/08/2017
Sinh ra và lớn lên ở TP Hà Tĩnh, cách mỏ sắt Thạch Khê gần 10km, là ĐBQH tỉnh Hà Tĩnh Khóa XIII, lại được chính cử tri vùng mỏ sắt bầu ra nên nguyên Phó Chủ nhiệm UB Kinh tế NGUYỄN VĂN PHÚC rất quan tâm và khá tường tận hành trình 10 năm lận đận của mỏ sắt này. Ông cho biết, dự án từng là niềm hy vọng to lớn của một tỉnh nghèo giờ đây lại đứng trước sự phân tâm và nhiều lo lắng.

Ngành chức năng tỉnh Hà Tĩnh kiểm tra, thị sát khu vực mỏ sắt Thạch Khê
Nguồn: kinhtenongthon.com.vn

Bước ngoặt Formosa

- Việc khai thác mỏ sắt Thạch Khê được đặt ra từ bao giờ, thưa ông?

Chính phủ cần báo cáo QH về mỏ sắt Thạch Khê

“Vấn đề dừng hay tiếp tục cho khai thác mỏ sắt Thạch Khê thuộc thẩm quyền và trách nhiệm của Chính phủ, Thủ tướng. Tuy nhiên, do đây là dự án có giá trị lớn, có nguy cơ tác động lớn đến môi trường và ổn định xã hội nên Chính phủ cần báo cáo với QH hoặc đề nghị UBTVQH cho ý kiến. Các ủy ban hữu quan của QH cần giám sát, tổ chức phiên giải trình để báo cáo với QH và UBTVQH. Trong trường hợp tính toán lại, nếu dự án này thuộc tiêu chí dự án quan trọng quốc gia thì Chính phủ phải trình QH xem xét quyết định chủ trương đầu tư”.

Nguyên Phó Chủ nhiệm UB Kinh tế Nguyễn Văn Phúc

- Việc khai thác mỏ sắt Thạch Khê - trữ lượng 544 triệu tấn, chiếm gần 60% trữ lượng của cả nước và là mỏ sắt lớn nhất Đông Nam Á - được đặt trong tầm nhìn chiến lược và quy hoạch xuyên suốt của quốc gia cũng như của tỉnh Hà Tĩnh. Theo tôi biết, sinh thời, Tổng Bí thư Lê Duẩn đã trực tiếp tha thiết đề nghị Liên Xô giúp thăm dò và khai thác mỏ sắt. Vì quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước ta là muốn phát triển công nghiệp nặng, muốn công nghiệp hóa thì không thể không phát triển ngành thép để cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế tạo, công nghiệp cơ khí...

Gần đây, Trung ương và Hà Tĩnh có chủ trương cụ thể chuẩn bị để khai thác mỏ sắt này. Đặc biệt, Quy hoạch tổng thể phát triển KT - XH của Hà Tĩnh đến năm 2020, tầm nhìn 2050 nêu: Giai đoạn 2011 - 2015 tập trung đầu tư các công trình hạ tầng thiết yếu phục vụ khai thác mỏ sắt Thạch Khê; giai đoạn 2016 - 2020 khai thác mỏ sắt và đưa nhà máy thép sử dụng quặng sắt Thạch Khê vào hoạt động. Trên thực tế, năm 2009, Công ty CP Mỏ sắt Thạch Khê đã khởi công thử nghiệm bóc hàng triệu mét khối lớp phủ bề mặt, khai thác quặng sắt và đã bắt đầu hình thành một khu mỏ.

Bản thân tôi đã cùng Đoàn ĐBQH tỉnh Khóa XIII và các cơ quan hữu quan của tỉnh vận động, thúc đẩy dự án này. Tôi tin vào chủ trương của Trung ương, chia sẻ khát vọng của người dân quê tôi, ủng hộ quyết tâm và các giải pháp của tỉnh cũng như các ngành hữu quan.

- Rồi tại sao mọi chuyện dừng lại?

- Năm 2011, dự án bị dừng lại. Có lẽ nguyên nhân lúc đầu chủ yếu do năng lực của chủ đầu tư là Công ty CP Mỏ sắt Thạch Khê, cùng với đó là các vấn đề về thiết kế, công nghệ khai thác, hiệu quả kinh tế… Trong lúc đang dừng như thế thì xảy ra sự cố Formosa gây hậu quả nghiêm trọng cho Hà Tĩnh và các tỉnh miền Trung khác. Thảm họa này, có thể gọi như vậy, buộc các cơ quan trung ương và Hà Tĩnh phải xem lại việc khai thác mỏ sắt Thạch Khê một cách cẩn trọng và toàn diện hơn, nhất là tác động đối với môi trường và ổn định xã hội.

Một lý do nữa theo tôi hiểu là tỉnh Hà Tĩnh cũng cân nhắc về sự đánh đổi giữa khai thác mỏ sắt và phát triển kinh tế du lịch ven biển kéo dài từ xã Thạch Hải đến bãi biển Thiên Cầm, vì ở đây có khu du lịch tâm linh và bãi biển đẹp dài khoảng 20km.

- Đáng lẽ, ngay từ khi phê duyệt chủ trương đầu tư dự án đã phải tính toán đến yếu tố môi trường, hiệu quả chứ không phải đợi 10 năm sau mới bàn lại. Liệu có “lỗi” chủ quan ở đây không, thưa ông?


Nguyên Phó Chủ nhiệm UB Kinh tế Nguyễn Văn Phúc và các chuyên gia khảo sát dự án khai thác mỏ sắt Thạch Khê

- Thực ra, cũng có ý kiến cho rằng việc khởi công dự án này vào năm 2009 còn mang yếu tố chủ quan, nóng vội khi chưa có tính toán đầy đủ và toàn diện.

Về phía Hà Tĩnh lúc đó cũng thấy rất cần có các dự án lớn để làm động lực phát triển kinh tế của địa phương. Tuy nhiên, như đã nói ở trên, bài học sự cố môi trường trong cả nước, đặc biệt là sự cố ở Formosa làm cho các cơ quan trung ương, tỉnh Hà Tĩnh và nhà đầu tư phải suy nghĩ lại để có tính toán một cách toàn diện các yếu tố về kinh tế, xã hội và môi trường.

Phải hài hòa giữa kinh tế với môi trường, xã hội

- Bộ Công thương và Bộ Kế hoạch - Đầu tư cũng như các chuyên gia đang có quan điểm trái chiều về việc khai thác mỏ sắt Thạch Khê. Ý kiến của ông thế nào?

- Mỏ sắt Thạch Khê là tài nguyên khoáng sản quý giá không chỉ của riêng Hà Tĩnh mà của toàn dân, đất nước. Vì vậy, việc khai thác mỏ sắt này gắn với bảo vệ môi trường, ổn định xã hội cũng là mối quan tâm của cả nước, của các chuyên gia, giống như Sơn Trà ở Đà Nẵng, vịnh Hạ Long ở Quảng Ninh… Để chọn phương án nào thì bên cạnh ý kiến của Bộ Công thương, Bộ Kế hoạch - Đầu tư, ý kiến của Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Khoa học và Công nghệ, của các chuyên gia về địa chất, mỏ, thủy lợi, môi trường… là rất quan trọng.

Tôi tin rằng, Chính phủ và Thủ tướng sẽ lắng nghe thấu đáo, toàn diện các ý kiến để có quyết định cuối cùng trong thời gian gần nhất - một quyết định không chỉ tác động đến sự phát triển KT - XH của đất nước, của Hà Tĩnh mà đặc biệt, nó còn liên quan đến cuộc sống của hơn 4.000 hộ dân với hơn 20 nghìn nhân khẩu thuộc 6 xã bị ảnh hưởng bởi dự án. Họ đang mong mỏi chờ đợi quyết định này.

Về phần mình, tôi tán thành quan điểm chung của Đảng và Nhà nước là phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo vệ môi trường, ổn định xã hội, như vậy mới bền vững. Đối với dự án đầu tư, khai thác mỏ sắt Thạch Khê, nếu giảm tối đa tác động xấu tới môi trường, bảo đảm ổn định xã hội thì hãy làm. Còn không thì nên dừng lại, làm của để dành cho con cháu.

- Trên thực tế, có dự án khai khoáng nào vì xung đột giữa bảo vệ môi trường gắn với phát triển kinh tế mà địa phương đề nghị Trung ương dừng lại chưa, thưa ông?

- Có đấy! Khi tôi còn là ĐBQH Khóa XII của tỉnh Bình Thuận, tỉnh này cũng vướng tình huống tương tự. Đó là khai thác mỏ titan ở bãi biển Mũi Né, trong khi đây là khu du lịch nổi tiếng. Tôi nhớ, lúc đó Đoàn ĐBQH cùng với lãnh đạo tỉnh đã đề nghị Trung ương không cho khai thác mỏ titan này mà để phát triển du lịch; mỏ titan nên để lại cho thế hệ sau, khi nào có công nghệ phù hợp thì khai thác.

- Theo ông, câu chuyện của mỏ sắt Thạch Khê mang đến bài học gì cho các nhà quản lý?

- Tôi cho rằng, bài học cần rút ra ở đây là phải cân đối hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và ổn định xã hội. Trong đó, yếu tố bền vững phải nổi trội, chi phối chứ không phải chỉ “chăm chăm” để tăng trưởng bằng mọi giá, vì lợi ích của nhà đầu tư và lợi ích nhóm. Nên nhớ rằng cái mất về môi trường, về ổn định xã hội lớn hơn cái được về tăng trưởng “nóng”.

Một bài học quan trọng khác là khi quyết định đầu tư các dự án kinh tế, đặc biệt là dự án khai khoáng mà có nguy cơ tác động tiêu cực đến môi trường và xã hội, thì phải nghiên cứu cẩn trọng, toàn diện, khách quan, tránh duy ý chí; phải lấy ý kiến của các nhà khoa học, chuyên gia độc lập. Đặc biệt, phải có sự đồng thuận của nhân dân địa phương nơi có dự án. Nếu các nhà quản lý, nhà đầu tư quán triệt được các bài học này thì sẽ có các quyết định đúng và hợp lý.

- Xin cảm ơn ông!

Hồng Loan - Vũ Thủy thực hiện
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang