KINH TẾ
Cập nhật 15:21 | 20/10/2017 (GMT+7)
.

Sớm định đoạt số phận mỏ sắt Thạch Khê

07:53 | 02/08/2017
Chục năm sau khi được phê duyệt (năm 2008), số phận của dự án khai thác mỏ sắt Thạch Khê (Hà Tĩnh) - được cho là lớn nhất Đông Nam Á và định giá khoảng 35 tỷ USD - vẫn chưa được định đoạt. Hiện có ba luồng quan điểm khác nhau về tương lai của dự án này và Chính phủ phải sớm có quyết đáp, nếu không sẽ kéo dài những hệ lụy.

Hai bộ “đối đầu”

Câu chuyện về mỏ sắt Thạch Khê (TIC) được bàn luận trở lại từ cuối năm ngoái khi Bộ Công thương đề xuất Chính phủ cho tái khởi động dự án đầu tư khai thác mỏ sắt có trữ lượng 544 triệu tấn này. Vấn đề giờ đây được hâm nóng hơn nữa với đề xuất của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, theo đó, dừng dự án khai thác sắt Thạch Khê và dừng cả dự án sản xuất phôi thép công suất 2 triệu tấn/năm tại đây.

Trong văn bản gửi đến Thủ tướng, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đưa ra nhiều lý do để bảo vệ quan điểm của mình. Thứ nhất, năng lực tài chính của TIC không đáp ứng nhu cầu vốn đầu tư tổ hợp dự án theo tiến độ, cho dù tổng mức đầu tư của dự án đã 2 lần điều chỉnh giảm. Theo số liệu mới nhất từ phép tính lại hiệu quả kinh tế của TIC, tổng mức đầu tư dự án giảm 2.300 tỷ đồng xuống còn hơn gần 12.200 tỷ đồng. Con số này, theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư là vẫn chưa tính hết chi phí liên quan.

Thứ hai, phương án tiêu thụ quặng sắt Thạch Khê trong dài hạn là “chưa chắc chắn”. Hiện mới có Tập đoàn Hòa Phát ký thỏa thuận nguyên tắc mua 3 triệu tấn/năm trong giai đoạn 2017 - 2021, giai đoạn tiếp theo chưa có cam kết cụ thể. Trong khi đó, Formosa với tổng nhu cầu quặng sắt từ 7 - 14 triệu tấn/năm vẫn chưa có ý định mua quặng sắt mỏ Thạch Khê. Thứ ba, vẫn còn một số quan ngại về vấn đề môi trường của dự án như cạn kiệt nguồn nước ngầm; xâm nhập mặn; sa mạc hóa; sạt lở bờ moong tầng khai thác, bãi thải; ảnh hưởng xấu tới sản xuất nông nghiệp và dân sinh trong vùng...  Thứ tư, dự án không nhận được sự đồng thuận của tỉnh Hà Tĩnh do còn băn khoăn về tính khả thi và hiệu quả. 

Tuy nhiên, Bộ Công thương không đồng tình với quan điểm dừng dự án và cho biết dự án đã được các chuyên gia trong và ngoài nước nghiên cứu kỹ. Đáp lại những phân tích của Bộ Kế hoạch và Đầu tư về năng lực tài chính của TIC và tính khả thi trong việc tiêu thụ quặng sắt tại mỏ sắt này, Bộ Công thương cho rằng khi dự án được khởi động lại hoàn toàn có thể đáp ứng và Bộ đã nêu rõ trong báo cáo gửi Thủ tướng Chính phủ hồi tháng 2.2017. Hiệu quả kinh tế của Dự án được TIC cập nhật tháng 3.2017 cao hơn so với dự án phê duyệt năm 2014. Ngoài ra, Dự án chưa tính đến một số nguồn thu lớn khác từ khoáng sản đi kèm và hàng trăm triệu m3đá thải mỏ có thể dùng làm vật liệu xây dựng, san lấp mặt bằng cung cấp cho nhu cầu trong nước, góp phần hạn chế việc khai thác cát sỏi lòng sông đang gây nhiều hệ lụy xấu hiện nay... Những lo ngại về môi trường cũng đã được làm rõ trong báo cáo thẩm định thiết kế kỹ thuật của Bộ này. Theo khẳng định của Bộ Công thương, dự án có hiệu quả là khả thi.

Năng lực đâu để làm?

TIC đã cơ cấu lại số cổ đông, từ 9 giảm xuống chỉ còn 5. Tuy nhiên, chỉ có 2 công ty tiếp tục góp vốn là Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) với tỷ lệ 59,5% và Công ty Thăng Long nắm 13,45%. Theo dự án được duyệt, nguồn vốn đầu tư gồm 30% vốn góp của các cổ đông, 70% vốn vay và nguồn huy động khác. Đến thời điểm này, 30% vốn góp của các cổ đông cho giai đoạn 1 của dự án vẫn còn thiếu 224 tỷ đồng. Báo cáo của TIC cho biết, TKV và Công ty Thăng Long đã có công văn sẵn sàng góp thay các cổ đông khác phần còn thiếu sau khi được Bộ Công thương thông qua phương án góp vốn của TKV và dự án được triển khai trở lại.

Tuy nhiên, trên thực tế, năng lực tài chính của bên giữ cổ phần chi phối là TKV tương đối khó khăn, hàng tồn kho nhiều. Các dự án khai khoáng của TKV cũng trong tình cảnh thua lỗ. “Vậy thì năng lực của TKV đến đâu để tiếp tục thực hiện dự án này?”, ông Nguyễn Quang Đồng, chuyên gia độc lập phân tích. “Khai thác khoáng sản không đơn giản là đào tài nguyên lên bán, như boxite và kể cả than - đào lên bán mà vẫn lỗ”. Một lo lắng nữa liên quan đến vấn đề môi trường. Theo vị chuyên gia này, đầu tiên vẫn là chuyện chưa rõ tác động môi trường, vấn đề nước, lấp biển phục vụ dự án ra sao? Hơn nữa, dự án cách Formosa không xa, cần phải tính toán tác động tổng hợp đến môi trường cả vùng chứ không chỉ đánh giá tác động riêng rẽ của từng dự án. “Tôi ủng hộ dừng dự án, vì rủi ro làm thì khả năng lỗ tiếp rất cao”, ông Đồng chia sẻ quan điểm.

Một chuyên gia độc lập khác là ông Đặng Trung Thuận đặt câu hỏi: “Tôi băn khoăn tại sao một mỏ sắt được đánh giá là lớn nhất Đông Nam Á, đã có một vài nhà tư bản quốc tế trên lĩnh vực này quan tâm, nhưng họ không tiến hành thăm dò, khai thác? Phải chăng họ thấy không có lợi nên không làm?”. Ông Thuận là một thành viên trong Đoàn công tác của Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) vừa mới làm việc với lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh và TIC để phục vụ công tác tư vấn phản biện cho Dự án này.

Ngay sau chuyến khảo sát thực tế, VUSTA đã cùng UBND tỉnh Hà Tĩnh tổ chức một cuộc hội thảo góp ý cho Dự án. Tham gia hội thảo, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Nguyễn Văn Phúc, người từng là thành viên của Đoàn ĐBQH Hà Tĩnh, cho biết ngoài hai luồng ý kiến đồng tình dừng dự án và phản đối dừng dự án còn có một quan điểm trung dung khác. Đó là tạm dừng dự án để tiếp tục nghiên cứu xem có nên tiếp tục khai thác hay không, nếu có thì vào thời điểm nào và tiến hành ra sao.

Dự án đầu tư khai thác mỏ sắt Thạch Khê chiếm dụng đến 4.821ha đất, ảnh hưởng tới nguồn sống của hơn 5.000 hộ với hơn 20.000 người dân của 6 xã Thạch Khê, Thạch Hải, Thạch Đỉnh, Thạch Bàn, Thạch Trị và Thạch Lạc. Dự án dù tạm dừng, hay dừng hẳn, hay tiếp tục triển khai đều ảnh hưởng đến cuộc sống của hàng nghìn người dân. Lúc này, Chính phủ phải sớm có quyết đáp trên cơ sở lắng nghe ý kiến các bộ, ngành và chuyên gia nếu không sẽ kéo dài những hệ lụy, nhất là những hệ lụy xã hội của dự án. 

Hồng Loan
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang