Đấu giá có giúp giá bán gas minh bạch hơn không?

Theo nhiều chuyên gia, đấu giá lượng gas sản xuất trong nước chưa minh bạch là do Tổng công ty Khí Việt Nam (PV Gas) thuộc Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam (PVN) là đơn vị thực hiện đấu giá. Thay vì đấu giá toàn bộ, PV Gas chỉ đưa ra đấu giá 50% nguồn sản xuất ở Nhà máy Dung Quất và 75% nguồn ở Nhà máy Dinh Cố. Phần còn lại được ưu tiên phân phối cho các công ty con của mình, với lý do là để doanh nghiệp xây dựng hệ thống phân phối, bán lẻ và bảo đảm lợi nhuận khi sức tiêu thụ của thị trường thấp. Nhiều câu hỏi đặt ra là, các công ty con của PV Gas sau khi được ưu tiên nguồn hàng này có thật sự để phát triển hệ thống bán lẻ, hay họ lại đi bán sỉ cho đơn vị khác hưởng chênh lệch?

Nguồn: chaobuoisang.net

Thực tế, PV Gas hiện đang là nhà nhập khẩu gas lớn nhất và bán buôn cho những doanh nghiệp đầu mối khác. Do đó, ở những thời điểm có nguy cơ tồn hàng, PV Gas hoàn toàn có thể điều phối lượng nhập khẩu để bảo đảm gas trong nước vẫn được tiêu thụ bình thường. Vì vậy, lý do này không thật sự thuyết phục. Và việc không thực hiện đấu giá toàn bộ gas sản xuất trong nước đã khiến dư luận đặt vấn đề về việc ai được lợi? Hơn nữa, nếu tính cả nguồn trong nước và nhập khẩu, PV Gas hiện chiếm tới gần 80% thị phần phân phối gas. Với các yếu tố này, thật khó để có một thị trường gas công bằng và quyền lợi của hàng chục triệu người tiêu dùng được xem trọng. Theo nguyên Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu khoa học thị trường giá cả Ngô Trí Long, về nguyên tắc, một doanh nghiệp chỉ chiếm 30% thị phần đã được gọi là độc quyền. Khi đó Nhà nước phải có sự can thiệp, không thể để cho doanh nghiệp được tự quyết định giá mà phải thực hiện đấu thầu. Song, việc đấu thầu không đúng bản chất thì gây tác hại rất lớn.

Trở lại những cuộc đấu giá nguồn gas trong nước vừa qua, gần như hoàn toàn do các doanh nghiệp nhà nước chi phối. Điều đó cũng có nghĩa là nguồn gas trong nước hiện chỉ do PV Gas phân phối cho các đơn vị thành viên và trực thuộc. Các đơn vị nắm ưu thế nguồn hàng của PV Gas có thể sẽ được bỏ giá cao trong cuộc đấu giá để mua bằng được hàng. Đây chính là cánh cửa hẹp cho các doanh nghiệp khác đấu giá có thể trúng thầu. Và khi đã gần như giữ trọn 100% nguồn hàng trong nước cộng với nguồn nhập khẩu, PV Gas hiện nay có thể điều tiết giá thị trường trong nước. Ts Lê Đăng Doanh cho rằng, giá bán gas tại thị trường trong nước cần bằng hoặc thấp hơn giá bán của thế giới. Bởi doanh nghiệp kinh doanh mặt hàng này không chịu thuế nhập khẩu, chi phí chuyên chở. Cơ quan quản lý cần vào cuộc để kiểm tra việc đấu thầu có thực sự công bằng, công khai và bảo đảm yêu cầu cạnh tranh hay không.

 Chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh chỉ rõ, vấn đề quan trọng là cần nhìn nhận về chức năng của Tổng công ty Khí (PV gas) của Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam (PVN). Các doanh nghiệp này có tham gia vào phân phối tức là hệ thống bán lẻ không hay chỉ dừng lại ở cung cấp gas? Đồng thời, cần tạo dựng hệ thống phân phối gas bán lẻ có tính cạnh tranh thuần túy thị trường thì mới tiến hành đấu giá. Hoạt động đấu giá sẽ phát huy hết ưu điểm nếu Tổng công ty Khí không làm nhiệm vụ phân phối. Việc PV gas tham gia đấu giá với công ty mẹ thì có thể sẽ nhận được ưu đãi nhất định, khiến đấu giá chỉ mang tính hình thức. Do đó, PV Gas chỉ nên làm nhiệm vụ cung cấp nguồn hàng, không tham gia vào hệ thống bán lẻ, cũng như khâu bán lẻ cuối cùng.

Hiện nay, gas nằm trong nhóm mặt hàng thuộc diện bình ổn giá do liên Bộ Công thương, Bộ Tài chính quản lý. Song, mặt hàng này được kinh doanh theo cơ chế thị trường, doanh nghiệp quyết định giá và đăng ký giá bán với cơ quan quản lý. Vì vậy, theo các chuyên gia, để minh bạch thị trường gas, cơ quan quản lý cần kiểm tra và công khai các chi phí và việc tăng giá của doanh nghiệp gas có hợp lý hay không. Ngoài ra, quan trọng nhất là sự minh bạch, công khai đấu giá toàn bộ gas sản xuất trong nước, đồng thời tách bạch giá gas sản xuất trong nước với giá gas nhập khẩu, tránh gộp chung để một vài doanh nghiệp được hưởng lợi mà quyền lợi hàng chục triệu người tiêu dùng bị bỏ qua.