XÃ HỘI
Cập nhật 09:28 | 21/10/2017 (GMT+7)
.
Chuyển đổi chính sách dân số

Yêu cầu tất yếu

08:20 | 12/10/2017
Việc giải quyết toàn diện các vấn đề dân số cả về quy mô, cơ cấu, phân bổ và nâng cao chất lượng sẽ giúp bảo đảm sự phát triển nhanh và bền vững đất nước.

“Chưa giàu đã già”

Hiện nay, mức sinh giữa các vùng trong cả nước đang có sự chênh lệch đáng kể. Tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh tăng nhanh, thậm chí ở mức nghiêm trọng và ngày càng lan rộng. Nước ta đang bước vào thời kỳ già hóa dân số, đứng trước nguy cơ “chưa giàu đã già”, bỏ lỡ cơ hội của thời kỳ dân số vàng. Những thách thức này đã ảnh hưởng rất nhiều đến sự phát triển bền vững của đất nước.

Trước hết, phân tích kết quả về mức sinh giữa các vùng có sự chênh lệch thể hiện rất rõ mối quan hệ giữa mức sinh và trình độ phát triển kinh tế - xã hội giữa các vùng lãnh thổ ở nước ta. Đó là, khu vực kinh tế - xã hội nhiều khó khăn thì có mức sinh cao, có nơi rất cao. Trong khi ở một số vùng đô thị, kinh tế phát triển, mức sinh đã xuống thấp, có nơi thấp xa so với mức sinh thay thế. Ở khu vực Đông Nam Bộ, bình quân mỗi phụ nữ sinh 1,63 con, trong khi đó ở khu vực trung du và miền núi phía Bắc là 2,69 con. Mức sinh chênh lệch như vậy sẽ tạo ra sự khoảng cách đáng kể về phát triển kinh tế - xã hội giữa các vùng. Mức sinh cao sẽ gây khó khăn rất lớn cho việc phát triển kinh tế - xã hội tại các vùng kinh tế chưa hoặc đang phát triển. Ngược lại, tại những vùng kinh tế phát triển, mức sinh thấp cũng ảnh hưởng đến vấn đề phát triển, đó là thiếu nguồn nhân lực có chất lượng cao.

Trẻ em dân tộc thiểu số ở Hà Giang Nguồn: ITN

Thứ hai, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh tăng nhanh sẽ có những tác động tiêu cực đến các chỉ số nhân khẩu học của dân số, ảnh hưởng đến kinh tế - văn hóa và an sinh xã hội, hôn nhân, gia đình… Điều này gây thêm áp lực về kết hôn độ tuổi trẻ hơn, tảo hôn; tăng nhu cầu mại dâm, buôn bán phụ nữ, bạo hành giới…

Thứ ba, việc phải đối mặt với những thách thức trong vấn đề già hóa dân số đòi hỏi cơ cấu của nền kinh tế phải thích ứng nhằm đáp ứng nhu cầu của mỗi nhóm dân số; tạo ra áp lực trong việc bảo đảm an sinh xã hội đối với người cao tuổi.

Cần giải quyết đồng bộ và toàn diện

Thời gian qua, chính sách dân số của Việt Nam tập trung vào giảm mức sinh, giảm tốc độ gia tăng dân số và đã thành công. Năm 1990, tốc độ gia tăng dân số tới gần 2%/năm với số trẻ sinh ra từ 1,9-2,2 triệu/năm. Lúc đó, Việt Nam đã tập trung giải quyết để đạt mức sinh thay thế là mỗi cặp vợ chồng chỉ có 1-2 con vào năm 2005. Việt Nam gần như là nước duy nhất duy trì được mức sinh thay thế 2-2,1 con trong 12 năm qua, đóng góp đáng kể vào phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Tuy nhiên, sau thành công của giảm mức sinh, chúng ta vẫn còn nhiều việc phải làm.

Có thể khẳng định, việc tăng nhu cầu và nâng cao chất lượng cuộc sống của các thành viên trong xã hội là mục tiêu, là yêu cầu đặt ra đối với mọi quốc gia thì dân số phù hợp sẽ kích thích sự phát triển nhanh và bền vững các mục tiêu trên. Quy mô dân số phù hợp sẽ giúp giảm nghèo bền vững, giảm tình trạng thất nghiệp, suy dinh dưỡng, tỷ lệ mù chữ và giảm rủi ro về môi trường; đồng thời, nâng cao trình độ học vấn, vị thế của phụ nữ, mở rộng dịch y tế và xã hội, huy động được nguồn lực để đầu tư cho phát triển sản xuất kinh doanh, bảo đảm công bằng xã hội…

Dân số và phát triển có mối quan hệ khăng khít với nhau, vừa ràng buộc, hỗ trợ, vừa thúc đẩy lẫn nhau. Vì vậy, việc chuyển trọng tâm từ chính sách dân số và kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển sẽ tác động mạnh đến sự phát triển bền vững của đất nước. Đơn cử, nếu số con trung bình của một phụ nữ có chồng ở giai đoạn 1969-1974 là 6,1 con, thì nay mỗi cặp vợ chồng bình quân chỉ có 2 con. Vì thế, quy mô dân số nước ta vào tháng 5.2011 là 87,3 triệu người thay vì 104,4 triệu người vào năm 2010. Và với dân số 104,4 triệu người, giả sử quy mô nền kinh tế - tổng sản phẩm quốc nội (GDP) vẫn đạt 101,6 tỷ USD, GDP bình quân đầu người sẽ là 973 USD chứ không phải 1.168 USD như đã công bố. Nếu vậy, nước ta vẫn nằm trong top các nước kém phát triển, thu nhập thấp chứ không phải là nhóm các nước đang phát triển, có thu nhập trung bình như hiện nay.

Điều quan trọng trong mối quan hệ giữa dân số và phát triển là việc đặt chúng trong mối quan tâm, chiến lược và những chính sách chung. Trong đó nổi bật nhất là kế hoạch hóa gia đình và xây dựng quy mô gia đình hợp lý; dân số với phát triển kinh tế bền vững; dân số với bảo đảm sự phát triển và công bằng xã hội; dân số với việc bảo vệ môi trường; dân số với quá trình đô thị hóa. Vì vậy, trọng tâm chính sách dân số và phát triển trong tình hình mới cần tập trung giải quyết toàn diện, đồng bộ các vấn đề dân số, duy trì mức sinh thay thế; đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên; tận dụng hiệu quả cơ cấu dân số vàng, thích ứng với già hóa dân số, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng dân số, đô thị hóa, công nghiệp hóa, quản lý di cư góp phần phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Nguyễn Hồng Ngọc
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang