XÃ HỘI
Cập nhật 22:49 | 19/09/2017 (GMT+7)
.
Lương tối thiểu và năng suất lao động

Không cùng “vận tốc”

08:40 | 14/09/2017
Năng suất lao động vẫn thấp đã dấy lên những lo ngại liên quan tới việc làm, đầu tư của doanh nghiệp và nền kinh tế. Vấn đề này được các chuyên gia phân tích tại hội thảo “Tiền lương và năng suất lao động ở Việt Nam” do Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) và Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) tổ chức sáng 13.9 tại Hà Nội.

Năng suất tăng chậm, lương vẫn tăng nhanh

Trong suốt thập kỷ qua, tiền lương tối thiểu tại nước ta liên tục tăng dẫn tới doanh nghiệp phải tăng chi. Theo báo cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), giai đoạn 2004 - 2015, năng suất lao động tăng khoảng 4,4% trong khi lương của người lao động tăng 5,8%. Khoảng cách giữa tăng lương tối thiểu và năng suất lao động ở Việt Nam đã dãn rộng nhanh hơn so với các quốc gia khác. Mức chênh lệch này nếu kéo dài sẽ từ từ phá vỡ cân bằng trên nhiều khía cạnh của nền kinh tế, đặc biệt là cản trở tích lũy vốn con người, giảm động lực của nhà đầu tư, lợi nhuận của doanh nghiệp và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Nguồn: ITN

Theo báo cáo của VEPR lương tối thiểu tăng ở mức trung bình hàng năm của Việt Nam đạt hai con số trong giai đoạn 2007 - 2015, vượt xa tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đầu người và chỉ số giá tiêu dùng. Cũng trong giai đoạn này, tỷ lệ tăng lương tối thiểu trên năng suất lao động đã tăng từ 25% lên tới 50%. Xu hướng này không giống với các quốc gia khác như Trung Quốc, Indonesia hay Thái Lan.

“Khi tăng lương tối thiểu thì lương trung bình cũng tăng, dẫn đến tạo sức ép lên doanh nghiệp phải trả lương trung bình cao hơn, từ đó doanh nghiệp có khuynh hướng cắt giảm lao động”- Viện trưởng VEPR Nguyễn Đức Thành phân tích. Chúng ta cứ nghĩ việc tăng lương tối thiểu là để bảo vệ người lao động, nhưng thực tế khi tăng lương tối thiểu thì lại có nhiều người lao động bị đẩy ra khỏi thị trường hơn. “Đây là một thất bại”, ông Thành đánh giá.

Chuyên gia kinh tế cao cấp của Ngân hàng Thế giới TS. Futoshi Yamauchi phân tích: Ở mức độ tổng thể, nếu lương tối thiểu tăng 1% thì lương trung bình tăng 0,32%, lao động giảm 0,13%, tỷ lệ lợi nhuận giảm 2,3 điểm phần trăm. Còn ở mức độ doanh nghiệp, khi lương tối thiểu tăng, các ngành thâm dụng lao động như dệt may, sản phẩm gỗ, nội thất… có xu hướng đầu tư máy móc thay thế lao động, trong khi các ngành thâm dụng vốn sẽ có xu hướng giảm đầu tư máy móc như ngành điện tử, chế tạo máy móc, động cơ.

Hiện nay các doanh nghiệp đang sử dụng tiền lương tối thiểu để làm cơ sở đóng bảo hiểm xã hội, việc này đã làm méo mó đi vai trò của lương tối thiểu, Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam Mai Đức Chính nhận định.

Tăng năng suất lao động - mục tiêu hàng đầu

Để mức tăng lương tối thiểu vùng được thực chất, bảo đảm cả đời sống người lao động và sự phát triển của doanh nghiệp, ông Thành cho rằng, mức tăng lương tối thiểu nên được điều chỉnh dựa trên các nguyên tắc nhất định, minh bạch và dễ dự đoán hơn. Nhóm nghiên cứu của VEPR kiến nghị nên chuyển sang hệ thống lương tối thiểu theo giờ. Ước tính tác động của tăng lương tối thiểu cần được thực hiện thường xuyên hơn với số liệu cập nhật; đồng thời, cần xem xét các chính sách bổ sung - áp dụng với nhóm cá nhân không được quy định trong chính sách lương tối thiểu (là những người lao động không có hợp đồng lao động, nhóm người thiệt thòi và dễ tổn thương). Các chuyên gia cũng đặt ra câu hỏi: Liệu Chính phủ có thể giảm mức lương tối thiểu không? Theo ông Nguyễn Đức Thành, không phải chúng ta muốn làm tổn hại tới người lao động, mà vấn đề ở đây đó là bản chất mức sống tốt của người lao động phụ thuộc chính vào năng suất lao động của họ. Do đó, bắt buộc phải có kỷ luật về tiền lương ngay từ khâu đầu tiên.

Bên cạnh đó, Chính phủ cần lựa chọn thúc đẩy năng suất lao động như một mục tiêu quan trọng hàng đầu trong kế hoạch trung và dài hạn. Các chuyên gia tại hội thảo cũng cho rằng, mối lo số một hiện nay là năng suất lao động thấp và suy giảm. Đại diện Viện Chính sách Quốc gia Nhật Bản (GRIPS) GS. Kenichi Ohno nhận xét, Việt Nam dường như đang chậm chân: “Rõ ràng năng suất lao động là điều kiện tiên quyết để phát triển kinh tế, vậy nhưng Việt Nam chưa có hành động cụ thể để thay đổi tình trạng này”.

Thực tế cho thấy trong ngành công nghiệp, dù có tăng năng suất lao động thì tiền lương cũng không tăng lên. Và ngược lại, khi tăng lương tối thiểu thì cũng không có gì bảo đảm năng suất của người lao động sẽ tăng theo. Các chuyên gia kiến nghị cần phải nghiên cứu để đưa ra những thoả thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động, phải đáp ứng được năng suất tốt thì mới được nhận tiền công tương xứng; cần tái cơ cấu nền kinh tế, có nghiên cứu dự báo về năng suất lao động trong tương lai nhằm chủ động đối phó với các trường hợp có thể xảy ra.

NGUYỄN THỦY
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang