XÃ HỘI
Cập nhật 07:52 | 26/06/2017 (GMT+7)
.
Thảng thốt Si La

Bài 1: Đồng bào Si La những năm tháng xưa

08:13 | 17/04/2017
Đồng bào Si La ở Lai Châu từng có những thời kỳ đen tối, sống biệt lập và nghèo túng, thiếu hiểu biết. Có lẽ đó cũng chính là nguyên nhân khiến quan niệm xã hội về dân tộc Si La có những điều khác biệt với thực tế ngày nay.

 Dân tộc Si La là 1 trong số 5 dân tộc rất ít người của Việt Nam. Với số dân chưa đến 1.000 người, dân tộc này được xếp vào những dân tộc cần được bảo tồn nòi giống. Nhiều người ngỡ rằng, người Si La nghèo đói, lạc hậu đến mức không tăng trưởng được dân số. Nhưng, đến với bản làng của đồng bào nơi đây mới thấy, Si La có những bước phát triển vượt bậc đến không ngờ.

Ngày còn… bên kia sông

Trước khi đến Lai Châu, chúng tôi tìm đọc khá nhiều tài liệu về dân tộc Si La. Ở nhiều nơi, các thông tin về Si La hầu như đều cho thấy đây là dân tộc lạc hậu, cổ hủ và có nguy cơ suy kiệt giống nòi. Nhưng khi đến với bản tái định cư Sì Thâu Chải (xã Can Hồ, Mường Tè), chúng tôi đã thấy một dân tộc Si La hoàn toàn khác.

Ông Hù Chà Hù - Trưởng bản Sì Thâu Chải cho biết, xưa kia đúng là người Si La nghèo đói và lạc hậu. Đó là lúc bản Si La còn sống ở khu vực lòng hồ thủy điện Lai Châu bây giờ.

Khi ấy, người Si La có cuộc sống khá vất vả vì giao thông không thuận tiện. Khu vực họ sinh sống cách biệt khá xa với khu dân cư trong huyện và nằm bên kia bờ sông Đà. Để có thể giao lưu với thế giới bên ngoài, đồng bào Si La chỉ có một cách duy nhất là đóng bè chuối, bè tre vượt dòng sông Đà hung dữ.

Với điều kiện địa hình như thế, đồng bào Si La có cuộc sống khá khó khăn, vất vả. Kinh tế của đồng bào Si La lúc đó rất chậm phát triển, phụ thuộc chủ yếu vào các sản vật tự nhiên và một phần vào nương rẫy. Cái nghèo, cái khó cũng đã có lúc khiến đồng bào Si La nghe theo những kẻ xấu xúi giục. Chúng tuyên truyền người Si La có nguồn gốc ở Thái Lan, Hàn Quốc... lại càng khiến đồng bào Si La sống tách biệt hơn với thế giới bên ngoài.

Địa hình chia cắt cũng là cản trở lớn cho việc chăm sóc sức khỏe cho nhân dân tại đây. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại nhất vào thời điểm đó là dân số Si La phát triển rất chậm và được đánh giá là có nguy cơ suy thoái giống nòi. Theo số liệu điều tra của địa phương vào năm 1996, người Si La tại Lai Châu chỉ có 400 người, đến năm 2004 có 451 người. Vậy là trong 8 năm chỉ tăng được 51 người. Đây chính là nguồn cơn dẫn đến việc Chính phủ ra một quyết định về bảo tồn và phát triển dân tộc Si La giai đoạn 2006 - 2010 (chúng tôi xin nhắc tới ở những bài viết sau).


Ông Hù Chà Dó thi thoảng lại nhìn tấm ảnh của con trai bị lũ cuốn trôi

Năm nào “ma” cũng bắt người Si La

Nhắc về những ngày bản người Si La còn ở bên kia sông, với người Si La, điều khủng khiếp nhất đó là những lần trong bản có người bị nước cuốn trôi. Cảm giác ấy khiến ai cũng đau lòng.

Ông Hù Chà Dó (62 tuổi) vẫn còn nhớ như in ngày con trai ông mất. Ông kể, đó là một ngày tháng 8 dương lịch, người con trai 18 tuổi Hù Chà Nhơ của ông cùng thanh niên trai tráng khác trong bản sang sông để dựng lớp học cho các em nhỏ chuẩn bị bước vào năm học mới. Thật không ngờ, trên đường về, khi đi đến giữa sông, bè của Nhơ bị lật và sông Đà dữ tợn đã cuốn em xuống lòng sông sâu. Sau đó, vợ chồng ông Dó và người trong bản đã đi tìm kiếm Nhơ nhiều ngày nhưng Nhơ mãi mãi đã không thể trở về!

Trưởng bản Hù Chà Hù nhớ lại những năm tháng khủng khiếp ấy: “Ngày trước chưa có dự án thủy điện. Lúc ấy sông Đà nước chảy dữ lắm, không như bây giờ. Năm nào cũng có một vài người chết khi đi qua sông. Người trong bản cứ bảo dòng sông có ma và năm nào ma cũng bắt người trong bản”.
“Con ma” ở sông Đà cứ mãi bắt người trong sự bất lực của người Si La. Nhưng đến một ngày, “con ma” lại lật cả chiếc bè lớn khiến 7 học sinh trong bản vĩnh viễn lìa xa cuộc sống thì nỗi đau đã vượt giới hạn.

Sau sự kiện đau lòng ấy, năm 2009, bản Si La đã được đầu tư một cây cầu treo vượt sông. Kể từ lúc có cây cầu ấy, “con ma” không còn cơ hội để bắt thêm người Si La nào nữa…

Là một trong những dân tộc rất ít người trong cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam (dưới 1.000 người), đồng bào Si La đang sinh sống tập trung ở xã Can Hồ (Mường Tè, Lai Châu) và bản Nậm Sin (Mường Nhé, Điện Biên). Trong đó, số lượng lớn người Si La tập trung ở Can Hồ, Lai Châu. Từng có thời kỳ, dân tộc Si La đứng trước mối lo suy thoái giống nòi, mai một bản sắc văn hóa truyền thống...

Trước đây, người dân Si La dựng nhà trên núi cao, hạn chế giao lưu, trao đổi với các dân tộc khác. Người dân không biết chữ, không kết hôn với người dân tộc khác. Cái ăn là củ mài, củ nâu, thịt thú rừng, nhưng không mắm, không muối. Mỗi năm có tới 5 - 6 tháng người dân bị đói đứt bữa. Từ năm 1971, dân tộc Si La đã chuyển xuống vùng thấp gần sông suối để sinh sống. Người dân bắt đầu biết trồng lúa, trồng ngô, biết chăn nuôi.

Chính phủ đã có một dự án bảo tồn và phát triển 5 dân tộc rất ít người (giai đoạn 2006 - 2010), Si La là một trong 5 dân tộc đó. Kể từ khi có dự án này, cuộc sống người Si La đã có những thay đổi lớn.

Năm 2015, bà con Si La tại Can Hồ đã di dời đến khu vực tái định cư để nhường chỗ cho thủy điện Lai Châu. Hiện bà con sống khá tập trung quanh khu vực xã Can Hồ, có giao thông đi lại thuận tiện.

Hoàng Phương
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang