Rào cản trong công tác phòng, chống lao ?

Bệnh lao đang là gánh nặng

Mặc dù trở thành một trong những ưu tiên của Chiến lược tăng trưởng và xóa đói giảm nghèo toàn diện - một trong các Mục tiêu thiên kỷ quốc gia, tuy nhiên tỷ lệ mắc bệnh lao tại nước ta mới giảm 2,8% trong giai đoạn 2007 - 2011. Nếu tính theo mức giảm trung bình mỗi năm là 0,8% trong giai đoạn 2000 - 2010 thì từ nay đến năm 2030, cũng chỉ giảm chưa tới 25%...  Theo điều tra dịch tễ cách đây hơn 5 năm về tình hình hiện mắc nhiễm lao toàn quốc cho thấy, tỷ lệ mắc lao phổi dương tính (tính từ 15 tuổi trở lên) cao gấp 1,6 lần so với ước tính 90/100.000 nghìn dân của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại thời điểm này. Cùng với đó, Việt Nam cũng có tên trong cả 2 danh sách các nước có gánh nặng bệnh lao và gánh nặng lao đa kháng thuốc.

Còn theo số liệu của Chương trình Chống lao quốc gia, mỗi năm nước ta có gần 30.000 người chết do bệnh lao. Đây là con số không nhỏ mặc dù sự chẩn đoán và điều trị lao hiện nay không còn khó khăn như trước nữa. Trong khi đó, mỗi năm lại có thêm ít nhất 300.000 người mắc lao mới. Giám đốc  Chương trình Chống lao quốc gia Đinh Ngọc Sỹ cho rằng, mỗi năm Chương trình Chống lao quốc gia chữa khỏi cho 92% số bệnh nhân mới phát hiện, thế nhưng bệnh lao phân bổ gần như trên khắp cả nước, tập trung nhiều ở phía Nam, phần lớn người mắc lao rơi vào nhóm tuổi trẻ, nhiều nhất ở trong độ từ 35-44 tuổi.

Cùng với đó, các nhóm người nhiễm HIV cũng đồng thời mắc bệnh lao không phải ít. Ước tính mỗi năm có khoảng 5.000 bệnh nhân lao/HIV được phát hiện. Qua phân tích cho thấy, 75% người mắc lao ở lứa tuổi lao động, do đó ảnh hưởng rất lớn đến năng suất lao động và thu nhập. Bên cạnh đó, đối tượng người nghèo dễ mắc lao, cao hơn 2,5 lần so với người không nghèo vì do hoàn cảnh khó khăn nên không có điều kiện để điều trị.

Phát biểu tại Hội nghị tổng kết công tác chống lao giai đoạn 2007-2011 được tổ chức gần đây, Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân nhấn mạnh, hiện tỷ lệ tử vong do bệnh lao cao hơn tất cả những thống kê về các trường hợp tử vong có yếu tố xã hội với khoảng 80 người chết/ngày, cao hơn rất nhiều so với 29 người chết vì tai nạn giao thông, 7 người chết vì HIV/AIDS… Với khoảng 200.000 người mắc mới/năm, bệnh lao đang là gánh nặng cho Việt Nam. Theo Chương trình Chống lao quốc gia, hiện Việt Nam xếp thứ 12/22 nước có số bệnh nhân lao nhiều nhất thế giới, xếp thứ 14/27 nước có bệnh nhân lao đa kháng thuốc cao trên toàn cầu.

Thiếu hụt về nhân lực

Ngoài tình trạng vừa nhiễm bệnh lao và HIV, lao đa kháng thuốc đang tăng lên là những thách thức chủ quan như thiếu hụt về nhân lực. Hiện nay, đội ngũ cán bộ làm công tác chống lao đang già đi, không có người thay thế, trong khi bệnh lao đang trẻ lại. Giải thích điều này, ông Đinh Ngọc Sỹ cho biết, khoảng 50% cán bộ làm công tác chống lao tuyến huyện chưa được đào tạo nên chuyên môn về phòng chống lao rất hạn chế. Đồng thời, các cơ quan chức năng không quản lý được thuốc chống lao trôi nổi trên thị trường, cho nên người dân vẫn có thói quen tự mua để chữa bệnh. Do đó, tỷ lệ lao kháng thuốc càng cao vì điều trị không đúng phác đồ. Việc điều trị lao ở cơ sở y tế tư nhân chưa được kiểm soát nên công tác chống lao càng trở nên khó khăn hơn, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, trong nhóm người nghèo, nhóm đối tượng phạm nhân tại các trại giam và nhóm nhiễm HIV. Còn Phó Giám đốc Trung tâm Truyền thông giáo dục sức khỏe Trung ương Nguyễn Thị Kim Liên lại cho rằng, có rất nhiều rào cản làm người bệnh lao khó hoàn thành tốt việc khám, chữa bệnh. Các rào cản và thách thức có thể từ phía cá nhân người bệnh, phía gia đình, cộng đồng, từ các cơ sở cung cấp dịch vụ y tế và có cả những thách thức mang tính hệ thống, liên quan đến chính sách tài chính, y tế, xã hội.

Ghi nhận những kết quả đạt được của Chương trình chống lao quốc gia, Bộ Y tế đã triển khai trong những năm qua là rất đáng khích lệ, tuy nhiên để thực hiện mục tiêu Chương trình chống lao quốc gia, phấn đấu giảm 50% để mục tiêu đến 2015 giảm 50% số ca mắc lao so với hiện nay thì đòi hỏi cả hệ thống chính trị phải vào cuộc. Theo đó, công tác phòng, chống lao cần phải triển khai nhanh, mạnh hơn nữa với sự vào cuộc của các cấp, ngành, tổ chức xã hội và người dân. Cùng với đó, kêu gọi tăng cường đầu tư nguồn lực của các cấp chính quyền cho công tác chống lao; nâng cao kiến thức của cộng đồng về bệnh lao; huy động các tổ chức xã hội, người bệnh lao và cộng đồng tham gia vào công tác phòng, chống lao.