Dự án Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt

Đơn vị đặc biệt phải có bộ máy đặc biệt

07:40 | 11/11/2017
Dù vẫn có một số ý kiến băn khoăn về tổ chức chính quyền địa phương ở các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, nhưng trong thảo luận tại tổ, đa số ĐBQH khi thảo luận đều nhất trí tổ chức theo thiết chế Trưởng Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, do Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm, được phân quyền, phân cấp mạnh.

Cần có chính quyền của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt?

Khi trình ra QH dự án Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, Chính phủ đã đưa ra hai phương án cho tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương tại những đơn vị này. Phương án thứ nhất, sẽ không tổ chức HĐND và UBND, mà chính quyền địa phương đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt (HCKTĐB) thực hiện theo thiết chế Trưởng Đơn vị HCKTĐB, cùng các cơ quan chuyên môn trực thuộc và Trưởng Khu hành chính. Phương án thứ hai, chính quyền địa phương tại ba đơn vị HCKTĐB vẫn là một cấp chính quyền địa phương, có cả HĐND và UBND, nhưng thu hẹp thẩm quyền lại.


Đại biểu Quốc hội Phạm Minh Chính (Quảng Ninh) phát biểu tại hội trường

ĐBQH Giàng A Chu (Yên Bái) cho rằng, phải cân nhắc phương án không duy trì HĐND và UBND ở từng đơn vị HCKTĐB, vì mỗi đơn vị hành chính đều phải có chính quyền điều hành, quản lý, cung cấp dịch vụ công cho người dân. Nguyên tắc này được áp dụng phổ quát trên thế giới, nên ĐBQH Giàng A Chu cho rằng, cần tổ chức chính quyền địa phương, dù là một cấp chính quyền đầy đủ hay một cấp chính quyền rút gọn, thì phải có đầy đủ cơ quan hành chính, cơ quan Đảng, đoàn thể. Tất nhiên, các cơ quan chức năng được thành lập trong UBND đơn vị HCKTĐB này phải tinh gọn, giảm tối đa khâu trung gian so với những nơi khác. 

Với phương án thứ nhất, dự thảo Luật cũng quy định, Trưởng Đơn vị HCKTĐB cũng sẽ được phân cấp thực hiện một số thẩm quyền vốn thuộc Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, bộ, ngành và UBND cấp tỉnh. Theo ĐBQH Nguyễn Văn Quyền (Cần Thơ), để giải quyết thủ tục hành chính nhanh chóng, thông thoáng, thì Trưởng Đơn vị HCKTĐB cần được giao một số thẩm quyền quyết định về KT – XH của Chính phủ, bộ ngành và UBND tỉnh, nhưng phải cân nhắc giao thêm thẩm quyền trong những lĩnh vực khác. Trưởng Đơn vị HCKTĐB được quyết biện pháp bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, đấu tranh, phòng, chống tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật khác, thì vai trò của Bộ Công an ở đâu? Một cá nhân được giao nhiều thẩm quyền, nhận nhiều trách nhiệm như vậy có “kham” được không? - ĐBQH Nguyễn Văn Quyền nêu câu hỏi.

Không thiếu cơ chế giám sát

Nhưng ĐBQH Trần Văn Minh (Quảng Ninh) lưu ý, những đơn vị này có tên gọi là đơn vị HCKTĐB, tức là không chỉ đặc biệt về kinh tế, mà còn đặc biệt về hành chính. Vì thế, tổ chức chính quyền địa phương phải đổi mới về chất, không thể chỉ giống như các nơi khác. Mà dễ thấy, phương án Trưởng Đơn vị HCKTĐB đã thể hiện được tính “đặc biệt” về tổ chức bộ máy chính quyền địa phương tại đây, đáp ứng yêu cầu thử nghiệm đổi mới nhằm hoàn thiện tổ chức bộ máy như được nêu trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ Năm Ban chấp hành Trung ương Đảng Khóa XII. ĐBQH Trần Văn Minh chỉ rõ, Hiến pháp năm 2013 cũng không ấn định tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương ở các đơn vị HCKTĐB, mà dành cho luật quy định, nên ở dự án Luật này có thể quy định riêng về tổ chức chính quyền địa phương ở đây. “Nguyên tắc xây dựng luật ở nước ta cũng cho phép, trong các luật cùng do một cơ quan ban hành, thì luật ban hành sau được sửa đổi quy định luật ban hành trước khi thấy cần thiết, nên không cần ngại Luật Tổ chức chính quyền địa phương” - ĐBQH Trần Văn Minh nói.

Việc đi theo thiết chế Trưởng Đơn vị HCKTĐB cũng gây lo ngại dễ dẫn đến lạm quyền, nếu không có sự giám sát, kiểm tra chặt chẽ. Nhưng nhiều ĐBQH cho rằng, không thiếu điều kiện giám sát quyền lực của Trưởng Đơn vị HCKTĐB, vì dự thảo Luật đã thiết kế nhiều kênh giám sát gồm: HĐND tỉnh, Đoàn ĐBQH tỉnh, sự kiểm tra của UBND tỉnh, giám sát của MTTQ, của nhân dân và qua báo cáo công việc với Thủ tướng Chính phủ. Một số ý kiến cũng chỉ rõ, tại những địa phương tổ chức thí điểm không tổ chức HĐND quận, huyện, phường đều đã có một số đổi mới trong hoạt động của chính quyền địa phương, mà vẫn bảo đảm chất lượng của việc quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương.

ĐBQH Phạm Minh Chính (Quảng Ninh) cho rằng, việc tổ chức chính quyền địa phương hoàn chỉnh hay không hoàn chỉnh không quá quan trọng, nhưng phải có bộ máy đặc biệt để tương thích với tính chất đặc biệt của chính sách kinh tế - xã hội của đơn vị HCKTĐB. ĐBQH Phạm Minh Chính cũng lưu ý, Nghị quyết Hội nghị Trung ương Sáu đã nhấn mạnh, cần mạnh dạn áp dụng các mô hình mới, đồng thời, tăng cường phân cấp, phân quyền hợp lý giữa cấp trên với cấp dưới, giữa Trung ương và địa phương.

Trước nhiều nội dung có quan điểm khác nhau, ĐBQH Vũ Hồng Thanh (Quảng Ninh) nhấn mạnh, ngay tại Kỳ họp thứ Tư này phải chốt cho được những nội dung nêu trên, không để mông lung như hiện nay, sẽ gây khó khăn cho quá trình hoàn thiện dự án Luật. Đồng thời, để có thể trình QH xem xét, thông qua dự án Luật này tại Kỳ họp thứ Năm tới, ĐBQH Vũ Hồng Thanh cũng đề nghị, sau kỳ họp này, các cơ quan chức năng phải tập trung các chuyên gia ngồi lại ở một nơi, cách ly khỏi mọi hoạt động, sớm hoàn thiện cả về nội dung và kỹ thuật lập pháp.

Nhưng có thể thấy, với một phương án vốn còn “chung chiêng” nhất là tổ chức chính quyền địa phương tại các đơn vị HCKTĐB, thì đa số ĐBQH đã nhận ra sự phù hợp của thiết chế Trưởng Đơn vị HCKTĐB, cả về mặt quan điểm của Đảng, pháp luật của Nhà nước, cũng như kinh nghiệm thực tiễn. Chủ tịch QH Nguyễn Thị Kim Ngân lưu ý, đơn vị HCKTĐB không có những điểm thật đặc biệt về cơ chế, thì sẽ không khác với những đơn vị hành chính khác. “Kinh nghiệm quốc tế đã cho thấy, khi cho những địa bàn này một cơ chế vượt trội và khác biệt, thì mới tạo ra sản phẩm đúng như mong muốn” - Chủ tịch QH Nguyễn Thị Kim Ngân nhấn mạnh. 

ĐBQH Lê Xuân Thân (Khánh Hòa): Đã là đơn vị đặc biệt thì phải có mô hình đặc biệt

Là một trong 3 địa phương được điều chỉnh bởi dự thảo Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, chúng tôi rất mong Luật sớm được thông qua và có hiệu lực thi hành từ ngày 1.1.2019.

Về mô hình chính quyền địa phương có khá nhiều ý kiến trái chiều. Theo tôi, đã là đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt thì phải có mô hình đặc biệt, chứ không phải như bình thường. Đặc biệt nghĩa là điều hành nhanh, gọn và có đủ thẩm quyền để giải quyết, tiếp nhận nguồn vốn đầu tư, quyết định các vấn đề có liên quan đến đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt. Muốn thế, quyền phải được trao cho một người, đó là Trưởng Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, và phải có cơ chế giám sát chặt chẽ.

Liên quan đến đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt Bắc Vân Phong (Khánh Hòa), có thể nói, Bắc Vân Phong có nhiều điểm khác biệt so với Phú Quốc (Kiên Giang) và Vân Đồn (Quảng Ninh). Vì rằng, Phú Quốc và Vân Đồn đều đang rất phát triển, nhưng Bắc Vân Phong là vùng đất chưa được khai phá, còn hoang sơ. Điều này đòi hỏi đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt Bắc Vân Phong phải thu hút được đầu tư cơ sở hạ tầng, và có chính sách tạo đà phát triển mạnh mẽ hơn để theo kịp Phú Quốc và Vân Đồn. Khoản 3, Điều 22, dự thảo Luật quy định, các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt được để lại toàn bộ tăng thu nội địa trên địa bàn của mình. Quy định này phù hợp với Vân Đồn và Phú Quốc, vì nguồn tăng thu cao. Trong khi đó, tại Bắc Vân Phong, mỗi năm chỉ thu khoảng hơn 100 tỷ đồng. Do đó, chúng tôi kiến nghị, dự thảo Luật nên có cơ chế cho phép Khánh Hòa được giữ lại 28% nguồn thu ngân sách nộp về Trung ương để đầu tư cho đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt Bắc Vân Phong. Với nguồn ngân sách để lại, Khánh Hòa mới có nguồn lực mạnh để đầu tư cho Bắc Vân Phong phát triển.

ĐBQH Nguyễn Văn Luật (Kiên Giang): Không nên vừa mở, vừa lo

Liên quan đến quy định về Tòa chuyên trách trong tổ chức Tòa án Nhân dân tại đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, trong đó có Tòa kinh tế, tôi thấy dự thảo Luật quy định chưa cụ thể, chưa rõ Tòa kinh tế sẽ giải quyết những vụ việc gì? Đối chiếu với quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự, các quy định về Tòa kinh tế còn đang “vênh” nhau. Theo Bộ luật Tố tụng Dân sự, Tòa dân sự, Tòa án Nhân dân cấp huyện giải quyết các tranh chấp, các vụ việc về dân sự, kinh doanh, thương mại, lao động. Nói cách khác, những vấn đề, vụ việc trong Tòa kinh tế nằm trong Tòa dân sự. Chúng ta cũng chưa phân biệt được vai trò, thẩm quyền của Tòa kinh tế trong Tòa án Nhân dân tại đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, vì thế nếu ban hành quy định như dự thảo sẽ không vận hành được.

Theo dự thảo, các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt sẽ thu hút phần lớn vốn từ các nhà đầu tư nước ngoài, với các loại dịch vụ, trong đó có dịch vụ tài chính - ngân hàng. Nhưng cần lưu ý một thực tế, với trình tự, thủ tục giải quyết các vụ tranh chấp thương mại như ở nước ta, nhà đầu tư nước ngoài sẽ lựa chọn Tòa án quốc tế và trọng tài thương mại quốc tế, thay vì đưa vụ án ra Tòa án Nhân dân tại đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt. Thông tin từ Hội thảo của Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho thấy, một vụ án kinh doanh thương mại đưa ra Tòa án nhân dân trong nước mà hơn 400 ngày vẫn chưa giải quyết xong, từ sơ thẩm đến phúc thẩm, giám đốc thẩm… Nguy cơ phá sản là do trình tự tố tụng kéo dài. Chúng tôi đề nghị dứt khoát phải có đổi mới về trình tự, thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh thương mại trong dự thảo Luật này. Và phải tiếp tục rà soát các quy định theo hướng quan tâm nhiều hơn đến cải cách tư pháp trong dự thảo Luật, thay vì còn bỏ ngỏ như hiện nay.

Liên quan đến quyết định hành chính và hành vi hành chính của Trưởng Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, dự thảo Luật cho phép lựa chọn có thể khởi kiện ở Tòa án nhân dân đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, hoặc Tòa án Nhân dân cấp tỉnh. Nên xem xét lại quy định này, vì trong tố tụng hành chính không cho phép lựa chọn về thẩm quyền, vì vậy nên trao quyền cho Tòa án Nhân dân đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt trong giải quyết các khiếu kiện hành chính, hành vi hành chính. Không nên “vừa mở lại vừa lo…”.

Anh Thảo ghi

Thanh Hải
Quay trở lại đầu trang