Cập nhật 16:07 | 19/10/2017 (GMT+7)
.
Giám sát văn bản pháp luật có dấu hiệu sai trái

Nhìn thẳng để gỡ khó

07:52 | 16/04/2017
Giám sát văn bản pháp luật là việc không đơn giản, đòi hỏi phải có kiến thức, nắm vững các quy định của pháp luật liên quan. Ở khía cạnh khác, thực hiện việc giám sát phải có bản lĩnh; đồng thời đầu tư công sức, nghiên cứu, phát hiện những nội dung sai trái và đưa ra kiến nghị chính xác, khách quan.

Tiềm lực còn xa với nhiệm vụ

HĐND được giao xem xét các quyết định của UBND cùng cấp, nghị quyết của HĐND cấp dưới trực tiếp có dấu hiệu trái với Hiến pháp, luật, văn bản QPPL của cơ quan nhà nước cấp trên và nghị quyết của HĐND cùng cấp. Việc giám sát này trên thực tế thực hiện hình thức, chưa thường xuyên, hiệu quả thấp.

Do hoạt động giám sát văn bản pháp luật được giao cho nhiều chủ thể. Trong khi, các chủ thể giám sát có thẩm quyền, cách thức, thủ tục thực hiện với các cấp độ khác nhau nên kết quả giám sát dừng ở mức độ khác nhau. Đối với HĐND là chủ thể giám sát có thẩm quyền cao nhất xem xét sau cùng về văn bản pháp luật có dấu hiệu sai trái do Thường trực HĐND trình. Kết quả xem xét cuối cùng của HĐND là ra nghị quyết xác định văn bản pháp luật sai trái hoặc không sai trái. Trong trường hợp văn bản pháp luật trái với văn bản pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên, thì HĐND bãi bỏ một phần hoặc toàn bộ văn bản đó.

Việc giám sát văn bản pháp luật của mỗi chủ thể có mối liên hệ với nhau để đi đến kết quả cuối cùng. Trong mối quan hệ này, nếu các chủ thể không quan tâm thường xuyên, làm không hiệu quả hoặc hình thức, thì việc HĐND giám sát, xem xét văn bản pháp luật sẽ “mờ nhạt” rất ít xảy ra, và không trở thành hoạt động thường xuyên.

Một khó khăn nữa trong hoạt động giám sát này là hầu hết các đại biểu hoạt động kiêm nhiệm, trình độ chuyên môn, am hiểu sâu về pháp luật, kinh tế cũng như các lĩnh vực khác không đồng đều. Thông tin, tài liệu nhiều khi không được cung cấp đầy đủ (nhất là đại biểu cơ sở). Khối lượng văn bản pháp luật của cơ quan hành chính ban hành để chỉ đạo điều hành thì rất nhiều và đa dạng. Thời gian, vật chất để đại biểu nghiên cứu, phát hiện những nội dung sai trái, không phù hợp với pháp luật rất bị hạn chế, ảnh hưởng nhiều đến việc giám sát và kết quả giám sát.

Các ban của HĐND là lực lượng chủ lực giám sát chuyên sâu, với tư cách cơ quan tham mưu về lĩnh vực chuyên môn, được xác định là chủ thể giám sát có vai trò, trách nhiệm thường xuyên theo dõi việc ban hành quyết định của UBND cùng cấp, nghị quyết của HĐND cấp dưới trực tiếp, nhưng đại biểu chuyên trách của ban dù đã được tăng cường nhưng còn rất ít, việc nghiên cứu, thẩm tra, kiến nghị về văn bản pháp luật gặp nhiều khó khăn.

Bên cạnh đó, trong cơ cấu, tổ chức HĐND, nhiều đại biểu công tác ở cơ quan hành chính nhà nước, hoặc trong cùng ngành, lĩnh vực, có mối quan hệ ràng buộc. Do đó, việc xem xét, giám sát văn bản pháp luật trong chừng mực nào đó có những hạn chế. Như nể nang, ngại va chạm, lợi ích cục bộ, thậm chí có khi bị tác động chi phối, ảnh hưởng đến kết quả giám sát.          


Một buổi giám sát công tác ban hành văn bản QPPL của Ban Pháp chế HĐND tỉnh Bình Phước nhiệm kỳ 2011 - 2016
Ảnh: Văn Nguyện

Phát huy vai trò nòng cốt của Thường trực HĐND

 Quy định hiện nay về cơ cấu, tổ chức, biên chế của Văn phòng HĐND là chưa phù hợp. Cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Nghị định 48/CP của Chính phủ về Văn phòng HĐND cấp tỉnh, bảo đảm cho Văn phòng có cơ cấu, tổ chức hợp lý, đội ngũ cán bộ, nhân viên đủ trình độ, năng lực, phẩm chất đạo đức, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng công tác nghiên cứu, tham mưu, phục vụ các hoạt động của HĐND nói chung, cũng như hoạt động giám sát văn bản QPPL nói riêng.

Giám sát văn bản pháp luật là việc không đơn giản, đòi hỏi phải có kiến thức, nắm vững các quy định của pháp luật liên quan, và ở khía cạnh khác là phải có bản lĩnh. Đồng thời, tổ chức, cá nhân thực hiện nhiệm vụ giám sát này phải đầu tư nhiều thời gian, công sức nghiên cứu, so sánh, phát hiện những nội dung sai trái trong các văn bản pháp luật. Những kiến nghị, đề xuất sửa đổi, bổ sung, đình chỉ hoặc bãi bỏ văn bản phải bảo đảm tính chính xác, khách quan, không làm khó khăn, ảnh hưởng công tác quản lý điều hành của cơ quan ban hành văn bản, không làm phát sinh vướng mắc, mâu thuẫn trong phối hợp công tác giữa các cơ quan.
Với vai trò cơ quan Thường trực, để làm tốt nhiệm vụ giám sát, xem xét văn bản pháp luật, Thường trực HĐND gồm các thành viên có bản lĩnh, uy tín, có trình độ, năng lực và kinh nghiệm hoạt động, sẽ tạo thành một tập thể mạnh, có đủ khả năng và điều kiện xem xét văn bản pháp luật. Mặt khác, để bảo đảm tính thống nhất về tổ chức - nhân sự Thường trực HĐND, các cơ quan có thẩm quyền cần quy định cụ thể chức danh cấp ủy Đảng giữ các chức vụ chủ chốt trong Thường trực HĐND, để thực hiện ổn định trong cả nước. 

Các ban của HĐND là cơ quan tham mưu về lĩnh vực chuyên môn của HĐND. Trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, các ban có trách nhiệm thường xuyên theo dõi việc ban hành quyết định của UBND cùng cấp, nghị quyết của HĐND cấp dưới trực tiếp, phát hiện, thẩm tra, kiến nghị những nội dung sai trái.Để làm tốt nhiệm vụ nghiên cứu, tham mưu, tư vấn giúp HĐND, đại biểu tham gia các ban của HĐND phải có trình độ chuyên môn, nắm vững các quy định pháp luật, am hiểu sâu lĩnh vực hoạt động của ban. Mặt khác, tăng cường thành viên của ban hoạt động chuyên trách (nhất là ở cấp tỉnh) với tỷ lệ hợp lý, để số đại biểu này tập trung thời gian, trí tuệ làm tốt công tác nghiên cứu, tham mưu trong hoạt động giám sát của ban.

ThS. Trần Văn Tám
Quay trở lại đầu trang