Cập nhật 23:00 | 22/09/2018 (GMT+7)
.

Thẩm quyền giám sát của QH và HĐND các cấp

08:34 | 12/09/2015
Việc phân định rõ nhiệm vụ, quyền hạn giữa các cấp, các cơ quan trong bộ máy nhà nước là yếu tố quan trọng bảo đảm cho hoạt động quản lý nhà nước vừa chặt chẽ vừa thông suốt, tránh sự chồng chéo, hoặc bỏ sót, dựa dẫm làm thay, hoặc đùn đẩy trách nhiệm. Qua nghiên cứu các quy định liên quan đến thẩm quyền giám sát trong Dự thảo Luật Hoạt động giám sát của QH và HĐND, có một số vấn đề cần trao đổi thêm.

Phân cấp rõ phạm vi thẩm quyền giám sát

Trong Dự thảo Luật chưa phân định thật rõ thẩm quyền giám sát giữa QH với UBTVQH, Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của QH; giữa HĐND với Thường trực, các ban HĐND. Mặt khác, cũng chưa xác định rõ thẩm quyền giám sát giữa đoàn ĐBQH với HĐND và giữa HĐND các cấp với nhau. Do chưa có sự phân cấp thẩm quyền giám sát giữa các cấp nên thẩm quyền giám sát vẫn theo mô hình, hình chóp nón nhỏ nằm trong hình chóp nón lớn, cơ quan quyền lực của đơn vị hành chính cấp trên bao trùm lấy cấp dưới.


Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND TP Hà Nội giám sát công tác quản lý, vận hành, sử dụng nhà chung cư tái định cư
Ảnh: M. Tuân

Với cách thức quy định thẩm quyền giám sát như vậy dẫn đến tình trạng chồng chéo, trùng lặp về thẩm quyền giữa các cấp và tất yếu sẽ dẫn đến tình trạng làm thay, hoặc đùn đẩy trách nhiệm. Theo quy định như Dự thảo Luật thì, HĐND, Thường trực, các ban HĐND không chỉ giám sát hoạt động của UBND, TAND, VKSND cùng cấp mà còn giám sát việc thi hành pháp luật ở địa phương. Mặt khác, Đoàn ĐBQH cũng có thẩm quyền giám sát việc thi hành pháp luật ở địa phương, nhưng không xác định rõ quyền giám sát đối với cơ quan, tổ chức ở cấp nào. Trong khi đó, HĐND ở cả ba cấp (tỉnh, huyện, xã) đều có thẩm quyền giám sát việc thi hành pháp luật tại địa phương. Từ đó dẫn đến tình trạng cùng một cơ quan nhưng HĐND hai cấp, thậm chí là ba cấp và cả Đoàn ĐBQH tỉnh đều có quyền đến giám sát. Tình trạng cơ quan này vừa giám sát xong thì cơ quan khác lại đến giám sát, có khi là về cùng một nội dung, gây phiền hà cho các cơ quan, tổ chức. Thế nhưng, khi để xảy ra tình trạng vi phạm pháp luật trong thời gian dài không được phát hiện thì không cấp nào chịu trách nhiệm trong việc giám sát. Một khi chưa xác định rõ thẩm quyền thì sẽ không xác định rõ trách nhiệm dẫn đến hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát sẽ không cao.

Có lẽ đã lường trước việc chồng chéo trong thẩm quyền giám sát gây phiền hà cho các cơ quan, tổ chức nên tại Điều 77 Dự thảo Luật có quy định “Thường trực Hội đồng Nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm điều hòa, phối hợp về phạm vi, đối tượng, nội dung, thời gian giám sát trên địa bàn tỉnh”. Như vậy, với quy định này Thường trực HĐND cấp tỉnh không chỉ có thẩm quyền điều hòa, phối hợp hoạt động giám sát của các ban HĐND cùng cấp mà còn có thẩm quyền điều hòa, phối hợp hoạt động giám sát của cả Đoàn ĐBQH, HĐND, Thường trực HĐND, các ban, các tổ đại biểu của HĐND cấp huyện, cấp xã. Quy định này là không khả thi và sẽ gây ra hệ lụy là làm thiếu tính chủ động của các chủ thể giám sát. Do đó, giải pháp cần thiết là phải quy định, phân cấp rõ phạm vi thẩm quyền giám sát của Đoàn ĐBQH và HĐND các cấp khi thực hiện hoạt động giám sát ở địa phương.

Quy định thẩm quyền theo dõi, giám sát gắn với thẩm quyền xử lý

Đối với quy định về thẩm quyền giám sát văn bản quy phạm pháp luật, Dự thảo Luật đã xác định rõ thẩm quyền xử lý các văn bản quy phạm pháp luật trái với Hiến pháp, luật và văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên và cơ bản đã phân định rõ trách nhiệm theo dõi, giám sát văn bản quy phạm pháp luật của các cấp. Tuy nhiên, vẫn còn có sự chồng chéo khi quy định cả Đoàn ĐBQH và HĐND cấp tỉnh đều có thẩm quyền giám sát văn bản quy phạm pháp luật của UBND cấp tỉnh. Theo quy định của Dự thảo Luật thì, UBTVQH có thẩm quyền quyết định bãi bỏ một phần hoặc toàn bộ nghị quyết của HĐND cấp tỉnh trái với Hiến pháp, luật và văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên; HĐND cấp tỉnh có thẩm quyền quyết định bãi bỏ một phần hoặc toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật của UBND cấp tỉnh khi văn bản đó trái Hiến pháp, luật, văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên và nghị quyết của HĐND cùng cấp.

Do đó, nên quy định thẩm quyền theo dõi, giám sát gắn với thẩm quyền xử lý. Theo đó, Đoàn ĐBQH giúp UBTVQH giám sát văn bản quy phạm pháp luật của HĐND cấp tỉnh. Còn việc giám sát văn bản quy phạm pháp luật của UBND cấp tỉnh đã gắn với thẩm quyền giám sát và xử lý của HĐND tỉnh.

Bảo đảm thống nhất trong văn bản pháp luật

 Dự thảo Luật Hoạt động giám sát của QH và HĐND đã được QH cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 9. Sau Kỳ họp, UBTVQH đã tiếp thu, chỉnh sửa hoàn thiện và hiện đang tổ chức lấy ý kiến lần cuối để trình QH xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 10 sắp tới.

Theo khoa học pháp lý thì các thuật ngữ: áp dụng pháp luật, thi hành pháp luật, tuân theo pháp luật và thực hiện pháp luật có nội hàm hoàn toàn khác nhau. Theo quy định tại Điều 70 Hiến pháp 2013 thì, QH thực hiện quyền giám sát tối cao việc tuân theo Hiến pháp, luật và nghị quyết của QH; Điều 113 Hiến pháp quy định, HĐND giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật ở địa phương. Trong khi đó, Dự thảo Luật sử dụng thuật ngữ không thống nhất. Cụ thể: QH giám sát việc tuân theo Hiến pháp, luật nhưng Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của QH thì lại giám sát việc thực hiện Hiến pháp, luật; Đoàn ĐBQH và ĐBQH lại giám sát việc thi hành pháp luật. Tương tự HĐND, Thường trực HĐND giám sát việc thi hành pháp luật nhưng tổ đại biểu HĐND thì giám sát việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật ở địa phương. Thậm chí cùng là một chủ thể nhưng ở điều luật này thì quy định giám sát việc tuân theo Hiến pháp, luật nhưng ở điều luật khác thì giám sát việc thi hành Hiến pháp, pháp luật. Để bảo đảm tuân thủ quy định của Hiến pháp và sự thống nhất trong văn bản pháp luật, Ban soạn thảo cần chỉnh sửa việc sử dụng thuật ngữ nêu trên bảo đảm sự chính xác và nhất quán.

Để nâng cao chất lượng, hiệu lực và hiệu quả hoạt động giám sát của cơ quan dân cử phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Tuy nhiên, xét ở góc độ lập pháp cho một đạo luật về hoạt động của hệ thống cơ quan quyền lực, cơ quan dân cử thì yếu tố kỹ thuật phải đặt trọng tâm ở việc xác định thẩm quyền và phân định rõ ràng thẩm quyền của các chủ thể thực hiện chức năng giám sát.

Phạm Thái
Quay trở lại đầu trang