Cập nhật 11:10 | 25/04/2014 (GMT+7)
.

Thuận lợi và khó khăn trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ của HĐND tỉnh khi không tổ chức HĐND cấp huyện

12/09/2010
Tham luận của Thường trực HĐND tỉnh Lào Cai tại Hội nghị toàn quốc về hoạt động của HĐND và UBND

Lào Cai là một trong 10 tỉnh, thành phố thực hiện thí điểm không tổ chức HĐND huyện, phường (gồm 8 huyện và 12 phường). Xác định việc thí điểm không tổ chức HĐND cấp huyện, phường là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, liên quan đến hệ thống tổ chức bộ máy hành chính, bộ máy nhà nước từ trung ương đến địa phương, trực tiếp HĐND, UBND các cấp. Trên cơ sở các văn bản chỉ đạo cấp trên; tỉnh đã chỉ đạo các huyện, thành phố xây dựng kế hoạch tổ chức tuyên truyền phổ biến cụ thể, sâu rộng về thực hiện thí điểm không tổ chức HĐND huyện, phường đến mọi cấp, mọi ngành và nhân dân; tăng cường kiểm tra, đôn đốc UBND huyện, phường tập trung giải quyết kịp thời những khó khăn, vướng mắc của cơ sở... đã tạo nên sự đồng thuận, tin tưởng trong cán bộ, đảng viên và nhân dân các dân tộc trong tỉnh về chủ trương thí điểm không tổ chức HĐND huyện, phường.

Qua hơn một năm thực hiện thí điểm không tổ chức HĐND cấp huyện, bước đầu cho thấy: với mục đích xây dựng hệ thống tổ chức bộ máy Nhà nước thống nhất và hiệu lực; việc thực hiện thí điểm mô hình này nhằm thực hiện hiệu quả công tác tài chính. Thực tế, chính quyền nhà nước các cấp vẫn đang từng bước ổn định, hoạt động có nề nếp, tiếp tục quản lý, chỉ đạo điều hành và bảo đảm tốt nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Đối với HĐND tỉnh Lào Cai, khi thực hiện thí điểm không tổ chức HĐND cấp huyện đã tiến hành triển khai một số nội dung công việc như sau:

Công  tác bầu cử Hội thẩm TAND cấp huyện đã được thực hiện theo đúng hướng dẫn của bộ, ngành cấp trên. Thường trực HĐND tỉnh đã chỉ đạo Tòa án nhân dân tỉnh phối hợp với Ban Thường trực MTTQ tỉnh làm tốt công tác hiệp thương, chuẩn bị nhân sự giới thiệu HĐND  bầu cử đảm bảo đúng quy định pháp luật. Năm 2009, HĐND tỉnh Lào Cai đã bầu được 155 Hội thẩm Tòa án nhân dân của 8 huyện thực hiện thí điểm.

Công tác tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội, của HĐND tỉnh đã được nghiên cứu đổi mới về cách thức, nội dung phù hợp với việc thí điểm, như mở rộng đối tượng, tăng điểm tiếp xúc; đặc biệt HĐND tỉnh đã tổ chức tiếp xúc cử tri theo chuyên đề như TXCT của  ngành giáo dục, ngành y tế, cử tri đại diện cho các doanh nghiệp...

Trong hoạt động giám sát, Thường trực và các Ban HĐND tỉnh đã có những giải pháp, phương pháp bổ sung các hoạt động nhằm kịp thời thực hiện một số nhiệm vụ của HĐND các huyện khi được thực chuyển giao như: Tăng cường các cuộc giám sát những vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện nhệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của các tỉnh, các nội dung phản ánh trên các phương tiện thông tin, đại chúng và ý kiến kiến nghị của cử tri; lựa chọn các chuyên đề giám sát cần thiết của Thường trực, các Ban HĐND cấp huyện đã được HĐND huyện Nghị quyết thông qua trước đó để triển khai thực hiện giám sát.

Công tác hướng dẫn, chỉ đạo hoạt động của HĐND cấp xã, Thường trực HĐND tỉnh đã tổ chức tập huấn nâng cao kỹ năng hoạt động cho đại biểu HĐND xã, thành phần gồm: Thường trực HĐND, các đại biểu HĐND là các trưởng, phó ban ngành, đoàn thể xã và đại biểu dự kiến quy hoạch cho nhiệm kỳ tiếp theo với các nội dung: kỹ năng chuẩn bị và tổ chức kỳ họp HĐND cấp xã và chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND, đại biểu HĐND xã, thị trấn.

Việc xây dựng dự toán ngân sách, xác định nguồn thu, nhiệm vụ chi của ngân sách huyện, phường vẫn được thực hiện theo Luật Ngân sách Nhà nước và các văn bản hướng dẫn hiện hành. Hội đồng nhân dân tỉnh quyết định phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi phù hợp cho từng ngân sách ở địa phương, vì vậy việc thí điểm thực hiện không tổ chức HĐND  huyện, phường không gây ảnh hưởng, xáo trộn đến công tác quản lý tài chính, ngân sách nơi thực hiện thí điểm.

Tuy nhiên, trong thực tế quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ của HĐND tỉnh (khi thí điểm không tổ chức HĐND cấp huyện ở Lào Cai) cũng còn một số khó khăn như sau:

Về mối quan hệ phối hợp công tác giữa Thường trực HĐND các cấp: Luật Tổ chức HĐND và UBND không quy định HĐND là ngành dọc, không quy định cấp trên, cấp dưới. Nhưng trong thực tiễn hoạt động HĐND cấp huyện, cấp xã luôn có sự chỉ đạo của Thường trực HĐND tỉnh. Điều này đã được thể hiện rõ trong nhiều năm qua tỉnh Lào Cai thường xuyên duy trì thực hiện chế độ giao ban HĐND 2 cấp (cấp tỉnh - cấp huyện, cấp huyện – cấp xã). Thông qua hoạt động này giúp cho Thường trực HĐND cấp trên nắm bắt kịp thời các hoạt động của HĐND cấp dưới, qua đó chia sẻ kinh nghiệm, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình hoạt động, nhất là trong công tác chuẩn bị và tổ chức kỳ họp, nâng cao hiệu quả tiếp xúc cử tri, hiệu quả giám sát, giải quyết tốt ý kiến cử tri và những vấn đề nổi cộm ở địa phương...

Trước đây, khi còn HĐND huyện, mối quan hệ phối hợp giữa Thường trực HĐND cấp tỉnh với Thường trực HĐND cấp xã được thực hiện thông qua HĐND cấp huyện luôn thường xuyên và chặt chẽ. Khi không còn tổ chức HĐND huyện, quá trình thực hiện nhiệm vụ HĐND cấp xã gặp rất nhiều khó khăn, Thường trực HĐND cấp xã không thể thường xuyên, dễ dàng xin ý kiến chỉ đạo trực tiếp của Thường trực HĐND cấp tỉnh, nhất là trong công tác thẩm tra, giám sát. Bên cạnh đó, việc tiếp nhận các ý kiến, kiến nghị của nhân dân trên địa bàn huyện, phường trước đây thuộc thẩm quyền của HĐND cùng cấp, nay đã được giao cho HĐND cấp tỉnh, thành phố, Ủy ban MTTQ tỉnh... thực hiện, nhưng đến nay vẫn chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể nên nhiều vấn đề cử tri quan tâm chưa được tiếp thu và giải quyết kịp thời.

Trước hoạt động tiếp xúc cử tri: Trước và sau các kỳ họp, đại biểu HĐND phải tiếp xúc cử tri nơi ứng cử để báo cáo kết quả phát triển KT-XH, kết quả các kỳ họp HĐND, tiếp thu giải quyết ý kiến, kiến nghị của cử tri... Cơ bản những vấn đề cử tri băn khoăn được giải đáp kịp thời và tiếp thu chuyển các cấp, ngành chức năng giải quyết. Khi không còn HĐND cấp huyện thì chỉ còn đại biểu HĐND cấp tỉnh  khó có thể về từng xã để tiếp xúc cử tri như đại biểu HĐND cấp huyện; như vậy, để bảo đảm dân chủ, đại biểu HĐND tỉnh phải tăng cường thời gian và bố trí nhiều điểm tiếp xúc cử tri hơn trước đây nên cũng là một việc rất khó khăn. Mặt khác, ở địa bàn có miền núi, giao thông đi lại khó khăn, các điểm tiếp xúc cử tri thường cách xa nhau, cử tri đến dự chủ yếu là cán bộ xã và một số người dân địa phương(cử tri đại diện) gần khu vực tiếp xúc; trong khi năng lực, trình độ đại biểu HĐND xã còn nhiều hạn chế, lại thiếu thông tin và hiểu biết toàn diện. Vì vậy, hầu hết ý kiến, kiến nghị của cử tri ở cơ sở chỉ được ghi nhận mà không giải thích rõ ràng cho cử tri hoặc không chuyển đúng cơ quan có thẩm quyền giải quyết.

Trong thực hiện chức năng giám sát: khi không còn HĐND cấp huyện, thì cũng không còn các cuộc giám sát  của Thường trực, các Ban HĐND cấp địa bàn huyện thường chỉ từ 3 đến 7 đại biểu, do ở xa địa bàn, số lượng đại biểu có hạn và chủ yếu là đại biểu kiêm nhiệm, nên cũng rất khó “vươn tay” để giám sát tới tận các xã. Mặt khác khi không còn HĐND cấp huyện, trách nhiệm của HĐND cấp tỉnh nặng nề hơn, một số nhiệm vụ của HĐND cấp huyện được chuyển giao cho HĐND tỉnh, song bộ máy tổ chức cán bộ như cũ  nên vẫn gặp rất nhiều khó khăn khi tổ chức hoạt động giám sát nhất là công tác giám sát hoạt động của UBND huyện, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân huyện. Thực tế, trong công tác giám sát, khi còn HĐND huyện, phường, do gần địa bàn dân cư nên những vấn đề ở cơ sở được HĐND huyện, phường nắm bắt nhanh, kịp thời và chính xác hơn nên các nội dung cần chất vấn của đại biểu HĐND cũng kịp thời và sát thực tế hơn.

Để khắc phục những khó khăn trên, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của HĐND cấp tỉnh, HĐND  cấp xã – khi không tổ chức HĐND huyện, xin được ý kiến một số vấn đề sau:

Thí điểm không tổ chức HĐND huyện, quận, phường là vấn đề quan trọng, nhạy cảm, liên quan đến tổ chức và hoạt động của cả hệ thống chính trị, cần phải được tiến hành thận trọng và có bước đi thích hợp. Nếu thực hiện bỏ HĐND quận, huyện, phường thì cần phải hoàn thiện các thể chế: chức năng, quyền hạn, nhiệm vụ, biên chế của HĐND cấp tỉnh; hoàn thiện hệ thống tổ chức của cấp huyện và việc xử lý những vấn đề đặt ra giữa cấp tỉnh và cấp huyện, trong đó có vấn đề giám sát công tác quản lý, điều hành của UBND, cơ quan kiểm sát, tòa án nhân dân cấp huyện.

Đề nghị nghiên cứu sửa đổi Luật tổ chức HĐND và UBND về một số nội dung:

Tăng số lượng đại biểu HĐND tỉnh từ 1,5 đến 2 lần so với nhiệm kỳ 2004-2011; tăng số lượng đại biểu chuyên trách (Thường trực, thành viên các Ban HĐND); quy định cụ thể theo hướng tăng) về thời gian hoạt động cho các đại biểu không chuyên trách để phát huy hết vai trò trách nhiệm trước nhân dân.

Quy định rõ vị trí pháp lý của Thường trực, các Ban HĐND tỉnh. Bố trí cơ cấu Thường trực HĐND tỉnh theo hướng: nếu Chủ tịch HĐND hoạt động kiêm nhiệm, cần có 02 Phó chủ tịch, Trưởng các Ban và 01 Phó trưởng ban hoạt động chuyên trách. Nếu Chủ tịch HĐND hoạt động chuyên trách cần có 01 Phó chủ tịch, Trưởng các Ban và 01 Phó trưởng ban hoạt động chuyên trách.

Quy định cụ thể trách nhiệm của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, các cơ quan của Quốc hội, Bộ Nội vụ trong việc hướng dẫn, chỉ đạo hoạt động của HĐND tỉnh; theo đó, trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ pháp luật quy định thì cơ quan nào có trách nhiệm hướng dẫn, theo dõi hoạt động nào, lĩnh vực nào đối với HĐND cấp tỉnh. Quy định cụ thể trách nhiệm của HĐND tỉnh, UBND tỉnh trong việc theo dõi, hướng dẫn hoạt động của HĐND cấp xã.

Cần quy định cụ thể hơn nữa về tổ chức, biên chế cán bộ của Văn phòng giúp việc Thường trực, các Ban HĐND tỉnh; nhất là bộ máy các phòng chuyên môn, biên chế chuyên viên giúp việc Thường trực, các Ban HĐND để kịp thời tham mưu, tăng cường nắm bắt tình hình ở cơ sở, kiểm tra và hướng dẫn HĐND cấp xã trong quá trình hoạt động.

Đề nghị nghiên cứu ban hành Luật giám sát của HĐND; trong đó cần quy định rõ trách nhiệm phối hợp, tiếp thu, giải quyết kiến nghị sau giám sát của các cơ quan chịu sự giám sát; chế tài đối với cá nhân, đơn vị không thực hiện kiến nghị giám sát.

Đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ban công tác đại biểu, Văn phòng Quốc hội tăng cường công tác hướng dẫn, tập huấn kỹ năng hoạt động cho đại biểu HĐND, cán bộ Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND các tỉnh; tiếp tục tạo điều kiện về cơ sở vật chất, cung cấp thông tin và các điều kiện khác đối với Văn phòng cấp tỉnh.

Quay trở lại đầu trang