Phòng, chống xâm hại trẻ em trên môi trường mạng và cơ sở giáo dục

Không thể theo lối mòn

08:23 | 14/01/2020
Tuy chưa có số liệu thống kê cụ thể và đầy đủ về số lượng trẻ em bị xâm hại trên môi trường mạng, nhưng các chuyên gia tham dự Hội thảo do Đoàn giám sát của Quốc hội Việc thực hiện chính sách, pháp luật về phòng, chống xâm hại trẻ em đều thừa nhận có nhiều rủi ro, nguy cơ trên môi trường này.

Ảnh hưởng nặng nề

Tuy internet và mạng xã hội đã mang đến cho mỗi cá nhân, nhất là các thanh thiếu niên nhiều lợi ích khi cung cấp nhiều kiến thức, phương thức làm việc, tăng cường tương tác xã hội… Nhưng kết quả nghiên cứu trên thế giới và nhiều cơ quan trong nước cũng cho thấy không ít tác động tiêu cực, thậm chí có nhiều nguy cơ, rủi ro với trẻ em trên môi trường mạng. Và dù chưa có số liệu thống kê cụ thể, đầy đủ về số lượng trẻ em bị xâm hại trên môi trường mạng, nhưng đại diện Cục Trẻ em, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội thừa nhận “đã có rất nhiều trẻ em bị xâm hại và trẻ em đứng trước nhiều rủi ro, nguy cơ xâm hại trong môi trường mạng”. 


Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ Phan Thanh Bình phát biểu tại hội thảo
Ảnh: P. Thủy

Đại diện Cục Trẻ em cho biết, trẻ em có nguy cơ bị xâm hại tình dục (hình ảnh trẻ em bị xâm hại và bóc lột được ghi/quay/chụp lại và phát tán hoặc livestream); tiếp xúc với nội dung bạo lực/nhạy cảm, xúi giục hành vi tiêu cực; ứng xử không phù hợp; gặp những hành vi tiếp xúc không phù hợp; gây nghiện internet/game trực tuyến… “Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin cùng với những diễn biến phức tạp của tội phạm công nghệ cao khiến trẻ em ngày càng đứng trước nhiều nguy cơ bị xâm hại, trong khi đó việc xây dựng, cải thiện môi trường mạng an toàn đối với trẻ em chưa được đầu tư thích đáng”, đại diện Cục Trẻ em nhấn mạnh.

Chỉ rõ những nguy cơ, rủi ro với trẻ em trên môi trường mạng được cơ quan quản lý chức năng đưa ra trên thực tế cũng chính là 6 hành vi xâm hại trẻ em được quy định tại Luật Trẻ em năm 2016, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ Phan Thanh Bình, Phó Trưởng đoàn giám sát của Quốc hội cũng lưu ý, các hành vi xâm hại trẻ em trên môi trường mạng có tác động mạnh hơn đến trẻ em so với hành vi xâm hại trong đời thực. Bên cạnh tác động đến sức khỏe, còn ảnh hưởng đến tâm lý, nhân sinh quan, thậm chí trong một số trường hợp còn tạo sang chấn tâm lý. Bởi thiếu niên và trẻ em là giai đoạn tuổi mà sự phát triển về cả sinh lý, tâm lý có nhiều biến động và thiếu tính ổn định. Mọi tác động từ bên ngoài dù nhỏ cũng rất có khả năng ảnh hưởng lớn đến các em.

Đưa số liệu cụ thể về xâm hại trẻ em trên môi trường mạng, Đại tá Phan Mạnh Trường, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát hình sự cho biết, trong 3 năm qua, các lực lượng bảo vệ pháp luật mới phát hiện hơn 150 vụ việc xâm hại tình dục trẻ em trên môi trường mạng với số lượng tương ứng đối tượng. “Số lượng này không phải lớn nhưng cũng chưa phải là con số phản ánh tình hình thực tế trẻ em bị lạm dụng và xâm hại trên môi trường mạng, và dường như mới là phần nổi của tảng băng chìm”, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát hình sự nhận định.

Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát hình sự cũng lưu ý, vấn đề cần ý thức, quan tâm hơn là hậu quả để lại của những vụ việc trẻ em bị xâm hại trên môi trường mạng thậm chí nặng nề hơn nhiều so với việc bị xâm hại trong cuộc sống thực. Bởi một khi những hình ảnh của nạn nhân bị đưa lên mạng, đó sẽ là “vết tích” lưu lại suốt cuộc đời, không thể can thiệp, tháo gỡ hết. Số nạn nhân không chỉ dừng ở một người bị xâm hại đó mà tất cả những trẻ em xem được những hình ảnh đó cũng chịu hậu quả.

Thiếu chế tài hay thiếu quan tâm?

Các đại biểu tham dự hội thảo cho rằng, quy định về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng đã được đưa ra tương đối đầy đủ tại Luật Trẻ em năm 2016, Luật Tiếp cận thông tin năm 2016, Luật An toàn thông tin năm 2018. Chính phủ, các bộ ngành cũng đã ban hành một số văn bản hướng dẫn thi hành luật, trong đó Bộ Thông tin và Truyền thông ban hành Thông tư số 09/2017 quy định về tỷ lệ nội dung, thời điểm, thời lượng dành cho trẻ em và cảnh báo nội dung không phù hợp với trẻ em trên báo nói, báo hình, báo in, báo điện tử và xuất bản phẩm. Bên cạnh ban hành quy định pháp luật để bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, các bộ ngành, tổ chức đoàn thể và từng đơn vị đã triển khai nhiều hoạt động để góp phần thực hiện tốt mục tiêu này. Cục Trẻ em cũng đang phối hợp với Cục An toàn thông tin xây dựng kế hoạch phối hợp phòng, chống xâm hại trẻ em trên môi trường mạng.

Nhưng theo một kết quả nghiên cứu của Viện Nghiên cứu quản lý phát triển bền vững thì có một nghịch lý là số trẻ em có kiến thức cơ bản về xâm hại tình dục qua mạng thấp (10,4% tổng số trẻ em được khảo sát), tỷ lệ cha mẹ có kiến thức càng thấp hơn (chiếm 8,6%). Trong khi đó, kết quả nghiên cứu này nhận thấy có 22% số trẻ em được khảo sát đã từng trải qua việc bị xâm hại tình dục trực tuyến.

Một nghịch lý khác, theo Phó Chủ tịch thường trực Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam Ninh Thị Hồng, tại Việt Nam chưa có tài liệu hướng dẫn về an toàn trên mạng cho trẻ em, nên Hội đã phải chuyển thể Việt hóa cuốn “Tài liệu hướng dẫn về an toàn trên mạng cho trẻ em” của Liên minh quyền trẻ em châu Á sang phiên bản thân thiện với các em. Tài liệu này đã được sử dụng làm tài liệu truyền thông sâu rộng tại cộng đồng, từ đó góp phần thúc đẩy việc thay đổi nhận thức và hành động của cộng đồng đối với phòng, chống các hành vi xâm hại trẻ em trên mạng. Tuy nhiên, đại diện Cục Trẻ em lại nêu thực tế khác, đó là Cục đã phối hợp với nhiều tổ chức trong và ngoài nước xây dựng các tài liệu tuyên truyền, hướng dẫn về phòng chống xâm hại trẻ em… “chỉ chưa chuyển sang Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam” (?).

Đứng từ góc độ phụ huynh, chính đại diện Cục An toàn thông tin, Bộ Thông tin và Truyền thông đưa ra câu hỏi: Vì sao hiện tượng trẻ em bị xâm hại diễn ra trên môi trường mạng đã diễn ra từ lâu mà nay vẫn là vấn đề đáng báo động? Trước câu hỏi này, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ Ngô Thị Minh cho rằng, không phải vì thiếu quy định pháp luật, chế tài xử phạt vi phạm, hay thiếu sự tích cực thực hiện từ các cơ quan chức năng, mà chủ yếu do phương thức thực hiện chưa phù hợp, thiếu sự phối hợp giữa các cấp, các ngành... Và điều Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ nhấn mạnh là điều kiện thực tế đã khác, không thể theo lối mòn.

Lê Bình