Hội thảo khoa học cấp quốc gia Nguyễn Văn Tố với Cách mạng Việt Nam

10:25 | 01/06/2019
Sáng 1.6, tại Nhà Quốc hội, nhân dịp kỷ niệm 130 năm ngày sinh Cụ Nguyễn Văn Tố - vị Trưởng ban Thường trực Quốc hội đầu tiên (5.6.1889 - 5.6.2019), Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Văn phòng Quốc hội và Ban Tuyên giáo Trung ương phối hợp tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề: “Nguyễn Văn Tố với Cách mạng Việt Nam”.

Dự và chủ trì Hội thảo có: Bí thư Trung ương Đảng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Nguyễn Xuân Thắng; Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch QH Uông Chu Lưu; Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, Phó trưởng Ban Chỉ đạo Hội thảo Lê Mạnh Hùng.

Cùng dự có: nguyên Phó Chủ tịch QH Nguyễn Đức Kiên; Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng thư ký QH, Chủ nhiệm VPQH Nguyễn Hạnh Phúc; Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Hà Ngọc Chiến; Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Phan Xuân Dũng; Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội Nguyễn Thúy Anh; Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Vũ Hồng Thanh; Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội Đào Ngọc Dung; Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Ngô Thị Thanh Hằng; đại diện Thường trực các Ủy ban của QH; lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương; đại diện lãnh đạo Văn phòng Trung ương Đảng, Văn phòng Quốc hội, Văn phòng Chính phủ, các nhà khoa học, nhà sử học và đại diện gia đình cụ Nguyễn Văn Tố…


Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu phát biểu tại Hội thảo
Ảnh: Duy Thông

Vị Chủ tịch Quốc hội đầu tiên

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Phó Chủ tịch QH Uông Chu Lưu đã nêu bật những nét chính trong cuộc đời, sự nghiệp và những cống hiến to lớn của cụ Nguyễn Văn Tố với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc.

“Cụ Nguyễn Văn Tố đã ngã xuống vì cách mạng, vì nước cộng hòa non trẻ, nhưng những cống hiến của cụ mãi mãi là niềm tự hào của các thế hệ người dân Việt Nam. Cuộc đời và sự nghiệp của Cụ đã cống hiến trọn vẹn Đức-Trí-Dũng cho cách mạng, cho khoa học và nền văn hóa nước nhà”.

Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu

Cụ Nguyễn Văn Tố sinh năm 1889 ở Hà Nội, trong một gia đình nhà nho yêu nước. Xuất thân từ tầng lớp trí thức, lấy con đường hoạt động văn hóa làm sự nghiệp, Cụ được nhiều người biết đến bởi sự đức độ, tài năng với nhiều công trình nghiên cứu khoa học rất có giá trị về lịch sử, văn hóa nước nhà. Vừa uyên thâm Hán học, vừa tinh thông Tây học, những bài biên khảo và nghiên cứu lịch sử, văn hóa của Cụ rất phong phú, đa dạng, thể hiện lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần tự tôn, tự hào dân tộc sâu sắc. Đặc biệt, Cụ luôn đau đáu với việc khảo cứu lịch sử nước nhà với mong muốn mau chóng viết nên “một quyển Nam sử thật có giá trị”.

Trước Cách mạng tháng Tám, cụ Nguyễn Văn Tố là người đứng đầu nhiều tổ chức khoa học, nhiều phong trào truyền bá tri thức đương thời, như Hội những người bạn của Viện Viễn đông Bác cổ, Hội Trí tri, Hội Truyền bá Quốc ngữ... trong đó, Truyền bá Quốc ngữ là phong trào có nhiều ảnh hưởng đối với xã hội Việt Nam lúc bấy giờ, góp phần giải phóng cho gần 7 vạn người thoát nạn mù chữ, là nền tảng vững chắc để giúp cho người dân giác ngộ cách mạng vùng lên tranh đấu. Cũng chính từ kinh nghiệm phong phú ban đầu của truyền bá quốc ngữ, sau này dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân dân ta đã lập nên kỳ tích trong việc xóa nạn mù chữ.

Là người thông tỏ Tây học, nhưng cụ luôn giữ cho mình một cốt cách dân tộc. Trong ký ức của nhiều người, cụ Nguyễn Văn Tố quanh năm khăn xếp, áo the, hết lòng chăm lo xoá nạn mù chữ và nâng cao dân trí cho những người lao động. Với lòng yêu nước nồng nàn, bản lĩnh kiên cường và tấm lòng trung chính, Cụ đã đến với cách mạng như một lẽ tự nhiên.


Các đại biểu tham dự Hội thảo khoa học cấp quốc gia Nguyễn Văn Tố với Cách mạng Việt Nam
Ảnh: Duy Thông

Mùa thu năm 1945, Cách mạng tháng Tám thành công. Để lo việc nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã mời cụ Nguyễn Văn Tố tham gia Chính phủ. Cụ nhậm chức Bộ trưởng Bộ Cứu tế xã hội trong Chính phủ lâm thời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Từ một học giả, một nhân sĩ yêu nước,rất nhanh chóng, Cụ đã hoà mình vào dòng chảy của cách mạng, dồn tâm lực cho việc cùng nhân dân diệt “giặc đói” và “giặc dốt”. Trên cương vị Bộ trưởng, Cụ Nguyễn Văn Tố đã cùng Chính phủ thông qua một bản Kế hoạch rõ ràng về việc cứu tế, đồng thời tổ chức một cuộc vận động quyên góp gạo, kịp thời hỗ trợ những người dân nghèo vượt qua nạn đói.

Trong cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu QH Việt Nam, Cụ đã được cử tri tỉnh Nam Định bầu làm ĐBQH. Ngày 2.3.1946, Kỳ họp thứ Nhất, QH Khóa I đã họp tại Nhà hát lớn, TP Hà Nội. Mặc dù kỳ họp chỉ diễn ra trong 4 giờ đồng hồ, nhưng QH đã hoàn thành khối lượng công việc lớn, trọng đại, trong đó có việc bầu ra Ban Thường trực QH. Cụ Nguyễn Văn Tố được bầu giữ chức Trưởng Ban Thường trực QH, chức vụ tương đương với Chủ tịch QH sau này. Quyền hạn của Ban Thường trực QH vào lúc đó được QH định ra là rất quan trọng, như: góp ý kiến với Chính phủ; phê bình Chính phủ; triệu tập Quốc hội trong những trường hợp nhất định.

Trên cương vị Trưởng ban Thường trực QH, tuy thời gian chỉ hơn 8 tháng, nhưng cụ Nguyễn Văn Tố đã cùng với tập thể Ban Thường trực QH có nhiều đóng góp với cách mạng Việt Nam nói chung và với QH Việt Nam nói riêng, đặt nền móng cho tổ chức và hoạt động của mô hình UBTVQH sau này.

Về công tác lập hiến, lập pháp, Ban Thường trực QH dưới sự lãnh đạo của cụ đã cho ý kiến vào nhiều dự án quan trọng trình QH như dự án Luật Lao động, dự thảo Hiến pháp. Đặc biệt, bản Hiến pháp năm 1946 là Hiến pháp đầu tiên trong cõi Á Đông, được thông qua với sự nhất trí gần như tuyệt đối. Bản Hiến pháp đã góp phần tuyên bố với thế giới: nước Việt Nam đã độc lập, dân tộc Việt Nam đã có đủ mọi quyền tự do.

Ảnh: Duy Thông

Tham gia vào công cuộc kiến thiết đất nước, Trưởng ban Thường trực QH Nguyễn Văn Tố đã dành nhiều thời gian chỉ đạo các tiểu ban của QH cho ý kiến về các dự án sắc lệnh của Chính phủ; xét 98 dự án Sắc lệnh, những Sắc lệnh đó đều có tính cách các đạo luật; thông qua nhiều nghị quyết về nội trị, ngoại giao. Đồng thời tích cực phối hợp với các bộ, ngành trong việc hoàn thành các nhiệm vụ cứu đói, bình dân học vụ, phòng, chống thiên tai…

Về công tác đối ngoại, cụ Nguyễn Văn Tố đã cùng Ban Thường trực QH, Chính phủ thi hành nhiều phương sách thích hợp để tỏ cho nhân dân thế giới biết và ủng hộ về khát vọng độc lập, hòa bình của dân tộc Việt Nam. Trong đó, điển hình là việc Ban Thường trực QH đã cử một phái đoàn của QH Việt Nam sang thăm Cộng hòa Pháp vào năm 1946; cùng với Chính phủ thông qua chủ trương ký Hiệp định sơ bộ để “giảng hòa với Pháp nhằm giành được giây phút nghỉ ngơi để sửa soạn cuộc chiến đấu mới...”.

Với vai trò là Trưởng ban Thường trực QH, cụ đã điều hành những phiên họp quan trọng của QH tại kỳ họp thứ Hai, QH Khóa I vào tháng 11.1946 với sự nghiêm túc và tinh thần dân chủ cao độ trong QH. Tại phiên chất vấn đầu tiên trong lịch sử của QH Việt Nam, Cụ cũng đã trực tiếp trả lời chất vấn của các ĐBQH về hoạt động của Ban Thường trực QH, trong đó có vấn đề liên quan đến quốc kỳ, được nhiều người dân quan tâm.

Phát biểu trước QH Việt Nam, cụ Nguyễn Văn Tố đã thể hiện một niềm tin sắt đá: “Nước ta, với sự đồng tâm nhất trí của toàn thể đồng bào, sẽ giành được độc lập và đi tới vinh quang, hạnh phúc”.

Ngày 3.11.1946, tại Kỳ họp thứ Hai, QH Khóa I, một lần nữa cụ lại được Chủ tịch Hồ Chí Minh mời tham gia Chính phủ và giữ chức Bộ trưởng không bộ. Chức Trưởng ban Thường trực QH được chuyển cho cụ Bùi Bằng Đoàn.

Kháng chiến toàn quốc bùng nổ, cụ cùng các thành viên của Chính phủ rời Thủ đô Hà Nội lên chiến khu Việt Bắc để tiếp tục lãnh đạo toàn dân kháng chiến. Ngày 7.10.1947, thực dân Pháp tiến hành một cuộc tập kích bằng không quân đổ bộ xuống Bắc Kạn với hy vọng tiêu diệt cơ quan đầu não của cuộc kháng chiến, cụ Nguyễn Văn Tố không may sa vào tay giặc. Với tinh thần bất khuất trước kẻ thù, cụ bị chúng tra tấn dã man và sát hại khi sự nghiệp cách mạng của cụ đang còn dang dở. Trong lễ truy điệu vị Bộ trưởng, Trưởng ban Thường trực QH Nguyễn Văn Tố, Hồ Chủ tịch đã khóc cụ bằng những lời điếu thống thiết: “Cụ dù hy sinh, tinh thần Cụ ngàn thu sẽ vẻ vang bất diệt. Với Cụ, dân tộc mất một người chí sĩ, thế giới mất một người danh nho”!

Phó Chủ tịch QH nhấn mạnh: “Kỷ niệm 130 năm ngày sinh của cụ Nguyễn Văn Tố là một dịp để chúng ta cùng nhau ôn lại cuộc đời, sự nghiệp vẻ vang và những cống hiến to lớn của cụ. Cuộc Hội thảo hôm nay vừa có ý nghĩa tưởng niệm, tôn vinh và tri ân, vừa có ý nghĩa giáo dục về truyền thống cách mạng, truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc, tinh thần đấu tranh anh dũng của nhân dân ta. Từ đó, nâng cao ý thức trách nhiệm của mỗi người dân đối với sự nghiệp đổi mới đất nước và công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.

Để đạt mục tiêu trên, Phó Chủ tịch QH đề nghị các đại biểu tham dự Hội thảo tập trung tham luận về những đóng góp lớn lao, nổi bật của cụ Nguyễn Văn Tố cho sự nghiệp văn hóa, giáo dục của nước nhà với vai trò là một tấm gương tiêu biểu của trí thức Việt Nam. “Những tâm nguyện mà cụ Nguyễn Văn Tố đặt ra về phát triển khoa học, truyền bá tri thức, chấn hưng dân trí hiện vẫn đang là những vấn đề lớn đặt ra cho chúng ta hôm nay”.

Nhà lãnh đạo tài năng của Quốc hội và Chính phủ Việt Nam


Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Nguyễn Xuân Thắng phát biểu tại Hội thảo
Ảnh: Duy Thông 

Trong phát biểu đề dẫn ngay sau đó, để làm rõ những hoạt động và cống hiến của cụ Nguyễn Văn Tố, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Nguyễn Xuân Thắng đề nghị các đại biểu, nhà khoa học tập trung thảo luận những nội dung chủ yếu, như: Nguyễn Văn Tố là nhà văn hóa lớn của dân tộc, người có công lao to lớn đối với sự nghiệp truyền bá quốc ngữ ở Việt Nam; Nguyễn Văn Tố là nhà lãnh đạo tài năng của Quốc hội và Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa; Nguyễn Văn Tố - tấm gương mẫu mực về tinh thần yêu nước nhiệt thành, cống hiến, hy sinh trọn đời vì đất nước.

Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh khẳng định: Với những cống hiến to lớn và nỗ lực không ngừng nghỉ cho đến lúc anh dũng hy sinh, cụ Nguyễn Văn Tố thực sự là tấm gương đạo đức trong sáng, mẫu mực, người trí thức tài năng tiêu biểu của dân tộc với lòng yêu nước nhiệt thành, “không hám hư danh, không màng danh lợi”.



Các đại biểu thăm  khu trưng bày những hình ảnh tư liệu về Trưởng ban Thường trực Quốc hội Nguyễn Văn Tố
Ảnh: Duy Thông

Tại Hội thảo, các đại biểu đã nghe các tham luận, nhằm làm rõ những đóng góp to lớn của cụ Nguyễn Văn Tố đối với cách mạng Việt Nam với vai trò là một vị Bộ trưởng trong Chính phủ của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và là người đầu tiên đứng đầu QH của nước Việt Nam độc lập. Những phẩm chất đạo đức cách mạng cao quý, tư tưởng của cụ về một nhà nước dân chủ, đoàn kết, trọng dân, thương dân vẫn mãi còn nguyên giá trị cho đến ngày nay. Đồng thời, làm rõ hình ảnh của một nhà lãnh đạo cần mẫn, sáng tạo, kiên trung và bất khuất trước kẻ thù của cụ Nguyễn Văn Tố. Dù ở bất cứ lĩnh vực công tác nào, Cụ đều mang hết tài năng, tâm huyết và kinh nghiệm tích lũy được để cống hiến cho sự nghiệp cách mạng, một lòng vì nước vì dân. Phong cách làm việc khoa học, tận tình, sát cơ sở, sát thực tiễn là tấm gương cho nhiều thế hệ cán bộ chúng ta noi theo.

Anh Phương - Hoàng Ngọc