Thời thế, thế thời phải khác

08:48 | 31/05/2019
Việc Thủ tướng Qatar tới Ảrập Xêút để tham gia hai hội nghị thượng đỉnh đã đánh dấu mức tiếp xúc cao nhất giữa các quốc gia láng giềng kể từ khi Qatar bị một số nước Ảrập tẩy chay năm 2017 dưới sự dẫn dắt của chính quyền Riyadh.

Chuyến công du bất thường

Thủ tướng Sheikh Abdullah bin Nasser Al Thani đã có mặt tại Ảrập Xêút để tham dự hội nghị thượng đỉnh tổ chức ở thành phố thiêng Mecca hôm qua (30.5) liên quan đến những vụ tấn công gần đây vào tàu chở dầu lẫn cơ sở hạ tầng dầu quanh Vịnh Ba Tư mà Iran bị gán là tội đồ. Ngoài ra, ông còn góp mặt tại Hội nghị Thượng đỉnh của Tổ chức Hợp tác Hồi giáo.

Hiện chưa rõ chuyến đi trên có ý nghĩa gì đối với cuộc tẩy chay vẫn đang diễn ra, vốn là một phần của tranh chấp chính trị giữa Qatar và bốn quốc gia Ảrập là Bahrain, Ai Cập, Ảrập Xêút và Các Tiểu vương quốc Ảrập thống nhất.

Thực tế, Quốc vương Ảrập Xêút Salman bin Abdulaziz Al Saud đã gửi lời mời Quốc vương Qatar Sheikh Tamim tham dự hội nghị thượng đỉnh. Tuy nhiên, ông Sheikh Tamim đã quyết định không tham gia mà thay vào đó là Thủ tướng Nasser.

Tuy nhiên, sự có mặt của một quan chức cấp cao Qatar tại Ảrập Xêút có thể là điều bất ngờ nếu xét đến tình trạng căng thẳng ngoại giao giữa các nước vùng Vịnh với Qatar kéo dài suốt 2 năm qua.

Các nước vùng Vịnh, đi đầu là Ảrập Xêút, đã thúc đẩy một chiến dịch tẩy chay Qatar sau khi đổ lỗi cho nước này hỗ trợ các nhóm cực đoan trong khu vực, điều mà Doha bác bỏ. Họ cũng chỉ ra mối quan hệ thân thiết giữa Qatar và Iran khi cả hai cùng chia sẻ mỏ khí đốt ngoài khơi khổng lồ, nhờ đó quốc gia bán đảo này trở nên thịnh vượng.

Kể từ khi cuộc tẩy chay bắt đầu năm 2017, những quốc gia liên quan đã ngăn các chuyến bay của Qatar Airlines sử dụng không phận của họ, đồng thời đóng cửa biên giới đất liền của nước này với Ảrập Xêút, không cho tàu của Qatar sử dụng cảng của mình. Những trở ngại đó đã không thể làm khó Qatar bởi đây là một trong những quốc gia có thu nhập bình quân đầu người cao nhất thế giới do sở hữu trữ lượng khí đốt thiên nhiên lớn thứ 3 toàn cầu, chỉ sau Nga và Iran. Qatar cũng chính là nơi sẽ đăng cai FIFA World Cup 2022.

Dẫu vậy, với sự tham dự của một quan chức cấp cao như Thủ tướng Nasser tại các hội nghị khu vực lần này, nhiều người tin rằng, các nước Ảrập đang nhận thấy vai trò không nhỏ của Qatar ở khu vực và mối quan hệ sứt mẻ giữa các bên sẽ dần được giải tỏa thời gian tới. Thậm chí, trong bối cảnh căng thẳng, Qatar đã khôi phục quan hệ ngoại giao đầy đủ với Iran. 

Tác động từ phía Mỹ

Trong một thế giới Ảrập với nhiều tầng, nhánh, giáo phái và hệ thống chính trị, không có gì tổn hại cho lợi ích của Mỹ hơn những căng thẳng khu vực hiện nay. Vì vậy, việc kết thúc những khúc mắc của các nước Ảrập với Qatar là ưu tiên hàng đầu của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Cho tới nay, các mục tiêu của nhóm nước Ảrập do Ảrập Xêút dẫn đầu vẫn chưa đạt được. Ngược lại, do bị chặn đứng nguồn cung thực phẩm và các tuyến đường không đi qua các quốc gia trên, Qatar chỉ càng phụ thuộc nhiều hơn vào Iran, trong khi nền kinh tế nước này vượt qua tình trạng bị phong tỏa một cách dễ dàng.

Trong khi đó, tranh chấp trên đang đặt các đồng minh của Mỹ như Kuwait và Oman vào thế khó xử. Cả hai quốc gia này đều có mối quan hệ mạnh mẽ với chính quyền Doha và duy trì mối quan hệ cảnh giác với Iran. Nhưng họ đều không đủ khả năng để đối kháng với Ảrập Xêút, quốc gia mạnh nhất khu vực.

Quan trọng hơn đối với Tổng thống Trump là tình thế bế tắc hiện nay đang cản trở chính sách Trung Đông tham vọng của ông, đặc biệt là chiến dịch gây áp lực tối đa đối với Iran. Để đối đầu hiệu quả với Iran sẽ yêu cầu các quốc gia Ảrập phải đoàn kết phía sau Mỹ. Nhưng thay vào đó, Mỹ lại thấy mình ở giữa một cuộc xung đột nội bộ Ảrập. Trong khi Ảrập Xêút là đồng minh quan trọng nhất của Washington trong khu vực, thì Qatar cũng là nơi mà căn cứ không quân Al Udeid khổng lồ của chú Sam đang đóng. Mỹ có khoảng 10.000 binh sĩ đồn trú tại đây. Căn cứ này đóng vai trò cực kỳ quan trọng để xứ sở cờ hoa tạo áp lực lên Iran. Bên cạnh đó, những rạn nứt khu vực cũng đã vô hiệu hóa nỗ lực của Tổng thống Trump nhằm thành lập ra một “NATO Ảrập” để đối kháng với Tehran.

Do đó, giải quyết cuộc tranh cãi là việc làm bắt buộc và Mỹ, quốc gia mà cả hai phía đều phụ thuộc để nhận lấy sự bảo vệ, sẽ là nhà hòa giải tự nhiên. Tuy nhiên, một số trở ngại đã khiến chính quyền ông Trump từ bỏ nhiều nỗ lực can thiệp. Ông Anthony Zinni, đặc phái viên được giao vai trò này, đã từ chức vào đầu năm nay vì các nhà lãnh đạo khu vực không sẵn sàng nhất trí về một nỗ lực trung gian khả thi mà phía Mỹ đề xuất. Ví trí của ông đến giờ vẫn chưa có ai thay thế.

Theo các nhà phân tích, trước tình hình hiện nay, Tổng thống Mỹ nên phải nỗ lực gấp đôi. Để bắt đầu, ông cần tuyên bố trực tiếp với Quốc vương Qatar và Quốc vương Ảrập Xêút rằng nên ưu tiên chấm dứt mọi rạn nứt. Bên cạnh đó, Nhà Trắng phải bổ nhiệm nhanh chóng một đặc phái viên mới đảm nhận vị trí của Zinni, tốt nhất là người có tầm vóc chính trị quan trọng để có thể thuyết phục được các bên.

Với người Mỹ, sự thống nhất của thế giới Ảrập rất quan trọng để kiềm chế những hành động họ cho là hung hăng của Iran. Thực chất đây là mối quan tâm cấp bách nhất của Washington ở Trung Đông hiện nay khi mâu thuẫn giữa chú Sam và Tehran đang leo thang đến mức nguy hiểm, khiến nguy cơ về một cuộc chiến dần hiện hữu.

Ngọc Minh