Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh

“Mắt xích” nào cũng phải siết lại

09:52 | 15/04/2019
“Mặc dù đã có những đổi mới nhưng sự chuyển biến còn chậm, việc lập và triển khai chương trình xây dựng luật, pháp lệnh vẫn còn những tồn tại, hạn chế từ nhiều năm trước chưa được khắc phục”, Báo cáo thẩm tra dự kiến Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2020, điều chỉnh chương trình năm 2019 của Ủy ban Pháp luật nêu nhận xét. Nhận xét này rất “quen thuộc” trong nhiều năm qua, đòi hỏi phải có những biện pháp quyết liệt hơn nữa, bằng hành động cụ thể để siết lại kỷ luật, kỷ cương trong toàn bộ quy trình xây dựng luật.

“Vô tiền khoáng hậu”!

Theo Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2019 thì dự án Bộ luật Lao động (sửa đổi) sẽ được trình QH cho ý kiến lần đầu tại Kỳ họp thứ Bảy tới. Đến nay, Chính phủ cũng chưa hề có bất cứ đề nghị nào liên quan đến việc lùi, hoãn thời điểm trình dự án Bộ luật này. Tại Phiên họp thứ 33 của UBTVQH vừa qua, Chính phủ đã có báo cáo một số vấn đề lớn liên quan đến việc sửa đổi Bộ luật Lao động xin ý kiến của UBTVQH. “Còn trên thực tế, theo tôi hiểu, dự án Bộ luật Lao động (sửa đổi) chưa được trình xin ý kiến của Chính phủ bởi vì chưa bảo đảm các quy trình, thủ tục theo quy định, đặc biệt là chưa đăng trên Cổng thông tin điện tử của Chính phủ 60 ngày trước khi trình Chính phủ. Ý kiến của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội cũng như Chính phủ muốn xin ý kiến của UBTVQH về một số vấn đề lớn trước khi đăng trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ”, Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội Nguyễn Thúy Anh báo cáo trước UBTVQH và nhấn mạnh rằng “đây là quy trình vô tiền khoáng hậu, tức là chưa có tiền lệ”. Hệ quả là, nếu dồn quyết tâm chính trị ở mức cao nhất, dự án Bộ luật này vẫn có thể trình QH tại Kỳ họp thứ Bảy nhưng sẽ không bảo đảm đúng quy trình, thủ tục. Hoặc nếu thực hiện đúng, đủ toàn bộ các khâu trong quy trình thì chắc chắn, dự án Bộ luật Lao động (sửa đổi) sẽ không thể xuất hiện trên bàn nghị sự của QH đúng thời hạn.


Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Nguyễn Khắc Định phát biểu tại phiên họp thứ 33 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội
Ảnh: Q.Khánh

Câu chuyện về dự án Bộ luật Lao động (sửa đổi) là ví dụ mới nhất cho thấy những bất cập trong việc triển khai thực hiện Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh vẫn chậm được khắc phục. Báo cáo của Ủy ban Pháp luật chỉ rõ, tính dự báo của chương trình xây dựng luật, pháp lệnh không cao, chủ yếu vẫn chạy theo tiến độ, tính “gối đầu” thấp, thiếu tầm nhìn cho năm tiếp theo. Cụ thể như khi trình đề nghị Chương trình năm 2019, Chính phủ chỉ đề xuất 3 dự án cho ý kiến tại kỳ họp cuối năm nhưng sau đó trong đề nghị điều chỉnh Chương trình, Chính phủ lại đề xuất xin rút 1 dự án và bổ sung tới 6 dự án. Hay tình trạng xin lùi, rút hoặc bổ sung dự án vào Chương trình vẫn còn rất nhiều. Năm 2018, đã có tới 6 dự án bổ sung, 2 dự án lùi thời gian trình và 4 dự án rút khỏi chương trình. Năm 2019 cũng không khá hơn khi Chính phủ đề nghị bổ sung đến 9 dự án, lùi 2 dự án và rút 2 dự án.

Lý do lùi, rút thì có nhiều, trong đó có cả sự thận trọng, mong muốn chuẩn bị thật kỹ lưỡng, thật thấu đáo nhất là với những dự luật có tính phức tạp, nhạy cảm và có phạm vi tác động lớn đến đời sống xã hội. Nhưng không hiếm các dự án luật lùi, rút là bởi những tồn tại trong từng công đoạn của quy trình lập pháp vẫn rất chậm được khắc phục. Như ở công đoạn đề nghị xây dựng luật, pháp lệnh, một số chưa có đầy đủ căn cứ khoa học, thực tiễn; không ít báo cáo đánh giá tác động, tổng kết sơ sài, thiếu đánh giá về dự kiến nguồn lực hoặc dự kiến nguồn lực còn định tính, ảnh hưởng đến tính khả thi của chính sách được đề xuất. Ở công đoạn soạn thảo thì một số cơ quan soạn thảo chưa trù liệu hết được các yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng của dự án. Sự quan tâm, đầu tư nguồn lực cho công tác xây dựng thể chế chưa tương xứng với đòi hỏi thực tế. Hay như công đoạn lấy ý kiến thì hình thức, không hiệu quả, đối tượng được lấy ý kiến chưa đầy đủ; một số cơ quan được lấy ý kiến chưa làm hết trách nhiệm, sơ sài, chiếu lệ...

Phải thừa nhận rằng, công tác xây dựng pháp luật mấy năm gần đây đã liên tục đổi mới. Như Chủ tịch QH Nguyễn Thị Kim Ngân đã nhận xét, “không phải tự nhiên mà các dự án luật được thông qua với tỷ lệ khá cao. Chúng ta đã giải quyết thấu tình đạt lý những vấn đề lớn còn có ý kiến khác nhau”. Nhưng rõ ràng, nếu những tồn tại, hạn chế vừa qua được khắc phục nhanh hơn, triệt để hơn thì chắc chắn hiệu quả mang lại từ những nỗ lực đổi mới ấy sẽ còn lớn hơn rất nhiều.

Siết lại kỷ luật lập pháp là nhiệm vụ hệ trọng

Chấn chỉnh kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động xây dựng pháp luật vẫn là nhiệm vụ hệ trọng hiện nay. Nhiều biện pháp đã cơ quan “gác cổng” của QH về thực hiện chương trình xây dựng luật kiến nghị trong báo cáo mới đây. Trong đó, Ủy ban Pháp luật đặc biệt nhấn mạnh đến trách nhiệm của cơ quan, tổ chức cá nhân có thẩm quyền trong quá trình triển khai thực hiện Chương trình sau khi đã được QH thông qua; thực hiện nghiêm quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Ủy ban này cũng đề nghị phải xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc không hoàn thành Chương trình để báo cáo QH, nhất là đối với các dự án không chuẩn bị kịp, chất lượng không bảo đảm phải lùi, rút khỏi chương trình. Cùng với đó là ở từng công đoạn, từng mắt xích của quy trình xây dựng luật cũng đều phải siết chặt lại. Với Chính phủ, dứt khoát phải dành thời gian nhiều hơn để thảo luận tập thể về nội dung, chính sách của mỗi dự án; kiên quyết chưa xem xét việc trình QH, UBTVQH những dự án không đủ hồ sơ hoặc chậm tiến độ. Khi trình dự án luật dẫn đến phải sửa đổi, ban hành mới các đạo luật khác thì phải có đánh giá thận trọng, kỹ lưỡng và có giải pháp thực hiện bảo đảm tính khả thi, tính thống nhất, tránh tình trạng sửa luật này nhưng lại dẫn đến sự xung đột hoặc phá vỡ tính ổn định, thống nhất của hệ thống pháp luật. Chính phủ cũng phải chỉ đạo các cơ quan soạn thảo thực hiện đúng tiến độ, tập trung đầu tư nhân lực, vật lực và các điều kiện khác cho công tác xây dựng pháp luật để bảo đảm tiến độ và chất lượng của dự án; chấn chỉnh công tác tham gia ý kiến của các bộ, ngành liên quan.

Với lãnh đạo các bộ, cơ quan, tổ chức được giao chủ trì soạn thảo phải chấn chỉnh ngay tình trạng “nước đến chân mới nhảy”; chủ động xây dựng và triển khai kế hoạch thực hiện cụ thể, trong đó xác định rõ nội dung, lộ trình xây dựng các văn bản pháp luật trong lĩnh vực được giao phụ trách; thực hiện nghiêm chỉnh các quy định về tiến độ chuẩn bị, thời hạn gửi hồ sơ dự án và các tài liệu liên quan đến cơ quan thẩm tra, UBTVQH, QH. Đồng thời, phải thực hiện nghiêm việc định kỳ hằng tháng gửi văn bản báo cáo tiến độ đến Ủy ban Pháp luật, Bộ Tư pháp để tổng hợp báo cáo UBTVQH, Chính phủ.

Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ, trưởng ngành phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm về công tác xây dựng pháp luật, đặc biệt là chịu trách nhiệm về toàn bộ nội dung, chất lượng và tiến độ trình các dự án, dự thảo do cơ quan mình chủ trì chuẩn bị; chấn chỉnh tình trạng “khoán trắng” cho cơ quan của QH, cho cấp phó, hoặc thậm chí là vụ trưởng, chuyên viên khi dự án đã chuyển sang giai đoạn tiếp thu, chỉnh lý. Bộ Tư pháp phải công khai tình hình soạn thảo các dự án luật chưa bảo đảm tiến độ và kiến nghị Chính phủ kịp thời chấn chỉnh.

Với Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của QH, cần kiên quyết hơn nữa trong việc từ chối, trả lại các dự án không bảo đảm chất lượng ngay từ công đoạn thẩm tra như cách mà một số Ủy ban đã làm vừa qua.

Khi dự án đã được trình QH cho ý kiến, các ĐBQH phải tiếp tục phát huy tối đa tính tranh luận, phản biện, dành nhiều thời gian hơn cho các nội dung thuộc chính sách đang còn ý kiến khác nhau; thực hiện việc biểu quyết những vấn đề lớn còn có ý kiến khác nhau của dự án để làm cơ sở cho việc tiếp thu, chỉnh lý sau đó. Đoàn ĐBQH và các ĐBQH phải dành thời gian thỏa đáng để nghiên cứu, tham khảo ý kiến của các cơ quan ở địa phương, các chuyên gia, nhà khoa học, nhất là lấy ý kiến của đối tượng chịu sự tác động trực tiếp; tổ chức thảo luận, tham gia ý kiến góp phần hoàn thiện dự án.

Cần nói thêm rằng, những biện pháp này chỉ có thể phát huy hiệu quả nếu vấn đề yếu nhất nhưng lại là cốt lõi nhất được bảo đảm thực thi bằng hành động cụ thể, đó là, xác định và xử lý nghiêm trách nhiệm của từng cơ quan, cá nhân, đặc biệt là cá nhân người đứng đầu nếu không bảo đảm đúng tiến độ và chất lượng các dự án luật. 

Nguyễn Bình