Chính sách và cuộc sống

Phải bám sát thực tiễn

07:53 | 15/03/2019
Năm 2012, một bản dự thảo Luật Thư viện hoàn chỉnh với gần 50 điều đã được cơ quan chủ trì soạn thảo trình ra UBTVQH. Nhưng do phạm vi điều chỉnh và một số vấn đề cốt lõi của dự thảo Luật chưa được làm rõ nên UBTVQH Khóa XIII đã đề nghị đưa ra khỏi chương trình lập pháp của QH. Việc xây dựng Luật Thư viện cũng đã lùi lại cho đến Phiên họp thứ 32 vừa qua của UBTVQH.

7 năm với biết bao đổi thay trong đời sống xã hội, trong văn hóa đọc, trong cách thức tiếp cận thông tin, tri thức của người dân, với sự phát triển nhanh, mạnh của công nghệ số, đặc biệt là chủ trương xây dựng Chính phủ điện tử, Chính phủ thông minh… khiến Trưởng ban Dân nguyện Nguyễn Thanh Hải đặt rất nhiều kỳ vọng vào dự thảo Luật Thư viện lần này. Nhưng đáng tiếc, phiên bản dự thảo Luật mới nhất cho thấy tư duy xây dựng Luật hầu như vẫn không thay đổi được bao nhiêu, và như vậy cũng có nghĩa là đã tụt hậu so với yêu cầu của thực tiễn cuộc sống.  

Dự thảo Luật hiện nay vẫn tiếp cận theo hướng tập trung để quản lý, nặng về quản lý nhà nước và hướng dẫn nghiệp vụ thư viện nhưng lại chưa làm rõ và chưa thể chế hóa được cụ thể quyền và trách nhiệm của các bên liên quan là Nhà nước, thư viện và người sử dụng thư viện như thế nào.

Cũng không thấy nhiều hành lang pháp lý để phù hợp với hoạt động thư viện trong thời đại số hay có thể huy động tối đa nguồn lực để xã hội hóa để phát triển. Chỉ thấy thư viện làm trung tâm mà chưa thấy lấy người đọc là đối tượng phục vụ, là trung tâm cho hoạt động thư viện.

Định nghĩa về thư viện trong dự thảo Luật cũng là một ví dụ cho thấy cách thức tiếp cận, tư duy xây dựng luật “có vấn đề”. Theo dự thảo Luật, “Thư viện là thiết chế thực hiện việc thu thập, xử lý, bảo quản tài liệu, cung cấp thông tin và dịch vụ đáp ứng nhu cầu học tập, nghiên cứu, công tác, giải trí của người sử dụng thư viện. Thư viện có thể là một đơn vị có tư cách pháp nhân hoặc là bộ phận của cơ quan, tổ chức. Thư viện có thể có nhiều tên gọi khác nhau như thư viện, trung tâm thông tin thư viện, trung tâm học liệu và các tên gọi gắn với chức năng được bổ sung theo quyết định thành lập của cơ quan có thẩm quyền”. Định nghĩa này không chỉ rất khó hiểu về mặt ngữ nghĩa mà như Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Nguyễn Khắc Định đã nhận xét, về mặt pháp lý cũng rất không ổn.

Tất nhiên, vì định nghĩa không chuẩn nên các quy định khác cũng sẽ chệch hướng. Như quy định về thư viện công lập bao gồm Thư viện Quốc gia Việt Nam; thư viện do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập; thư viện công cộng do UBND các cấp thành lập; thư viện thuộc tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, đơn vị lực lượng vũ trang; thư viện thuộc cơ sở giáo dục công lập. Vậy UBND các cấp có phải là cơ quan Nhà nước không? Có phải thư viện của tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp nào cũng là công lập không? - Nếu là công lập hết thì Nhà nước sẽ phải đầu tư, lúc đó các tổ chức này “đòi” Nhà nước chi tiền đầu tư để lập thư viện thì lấy đâu ra? Đó là chưa kể quy định về thành lập, xác nhận, hợp nhất, chia tách, giải thể thư viện thì thấy chỗ nào cũng có thể thành lập được thư viện. Thậm chí, giao cho Chủ tịch UBND các cấp quyết định thành lập thư viện công cộng trên địa bàn, đến Chủ tịch UBND xã cũng quyết định thành lập thư viện công thì không biết sẽ có bao nhiêu thư viện công sẽ được thành lập? nhà nước cần đầu tư bao nhiêu để bảo đảm cho các thư viện công này hoạt động? Và hiệu quả của việc thành lập các thư viện công đó sẽ ra sao?...

 Có quá nhiều câu hỏi đặt ra và cũng không phải bây giờ mới được đặt ra. Bởi lẽ, từ ngày 17.5.2017, Bộ Tài chính đã có công văn đề nghị Ban soạn thảo đánh giá cụ thể về dự kiến nguồn lực tài chính, trong đó có nguồn ngân sách trung ương và địa phương để thực hiện các chính sách, trong đó có chính sách đầu tư của Nhà nước đối với thư viện công nhưng đến nay, sau gần 2 năm, việc đánh giá tác động của chính sách này vẫn rất lúng túng. Và như thế, chính sách của Nhà nước và các quy định cụ thể hóa chính sách ấy trở nên thiếu mạch lạc là điều dễ hiểu.

Luật Thư viện có cần phải ban hành không? Câu trả lời chắc chắn là có. Bởi hoạt động và sự phát triển của thư viện gắn liền với việc nâng cao dân trí, xây dựng xã hội học tập, phát triển văn hóa đọc và gìn giữ, phát huy những tinh hoa tri thức của dân tộc, của nhân loại. Nhưng để thuyết phục được QH, để đáp ứng được đòi hỏi của hoạt động thư viện hiện nay và trong tương lai thì cách thức tiếp cận và tư duy xây dựng Luật Thư viện chắc chắn phải khác đi.

Nguyễn Bình