Kỳ họp thứ Năm, Quốc hội Khóa XIV:

Thế nào là không giải trình một cách hợp lý?

17:40 | 13/06/2018
Hôm nay, 13.6, QH dành một ngày thảo luận về dự án Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi).

Tiếp tục thảo luận về dự án Luật, nhiều đại biểu bày tỏ băn khoăn về phương án xử lý tài sản, thu nhập kê khai không trung thực, tài sản, thu nhập tăng thêm không giải trình được nguồn gốc hợp lý.

Phương án nào cho tài sản, thu nhập bất minh?

Dự thảo Luật đã bổ sung quy định về xử lý tài sản, thu nhập thực tế lớn hơn tài sản, thu nhập đã kê khai hoặc tài sản, thu nhập tăng thêm mà người kê khai không giải trình được một cách hợp lý về nguồn gốc phần tài sản, thu nhập chênh lệch hoặc tăng thêm và chưa có căn cứ xác định do phạm tội mà có. Tuy nhiên, do còn ý kiến khác nhau, nên nội dung này được thể hiện theo 2 phương án.

Phương án 1: Cơ quan, đơn vị kiểm soát tài sản, thu nhập yêu cầu cơ quan thuế thực hiện việc thu thuế thu nhập cá nhân. Đồng thời, dự thảo Luật sửa đổi Luật Thuế thu nhập cá nhân quy định mức thuế suất 45% đối với thu nhập do người có nghĩa vụ kê khai đã kê khai không trung thực hoặc có tài sản, thu nhập tăng thêm mà không giải trình được một cách hợp lý về nguồn gốc theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng.

Phương án 2 quy định: Cơ quan, đơn vị kiểm soát tài sản, thu nhập yêu cầu cơ quan có thẩm quyền ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt tiền bằng 45% giá trị của phần tài sản, thu nhập chênh lệch hoặc tăng thêm không giải trình được một cách hợp lý về nguồn gốc.


ĐBQH Mùa A Vảng (Điện Biên)
Ảnh: Quang Khánh

Các ĐBQH Bế Minh Đức (Cao Bằng), Mùa A Vảng (Điện Biên) đồng tình với phương án 1. ĐB Mùa A Vảng chỉ ra thực tế có thể xảy ra trường hợp tài sản tăng thêm không phải do phạm tội mà có như thừa kế tài sản, cho, tặng. Trường hợp này, người kê khai tài sản đã giải trình nguồn gốc tài sản hợp lý. Tuy nhiên, cơ quan kiểm soát tài sản cũng có lý do không chấp nhận vì tài sản thiếu giấy tờ chứng minh. Khi đó, chấp nhận hay không lại thuộc về chủ quan của cơ quan kiểm soát tài sản nhưng cũng không chứng minh được tài sản do phạm tội mà có. Như vậy, nộp thuế thu nhập cá nhân như phương án 1 là phù hợp. Nếu quy định xử phạt tiền bằng 45% giá trị phần tài sản thu nhập chênh lệch hoặc tăng thêm như phương án 2 đối với loại tài sản được hình thành như đã nêu trên thì sẽ sinh ra mâu thuẫn xã hội.

Ngoài ra, trong trường hợp người phải kê khai tài sản không chứng minh được nguồn gốc tài sản theo 8 trường hợp đã quy định về căn cứ xác lập quyền sở hữu tại Điều 221 của Bộ luật Dân sự 2015 và cơ quan kiểm soát tài sản chứng minh được tài sản do phạm tội mà có thì áp dụng khoản 3, phương án 1 Điều 59, đồng thời quy định chấm dứt quyền sở hữu tài sản theo Điều 237 của Bộ luật Dân sự. Khẳng định, xử lý tài sản theo phương án 1 là không để lọt tội phạm, tuy nhiên để bảo đảm chặt chẽ, thống nhất với các luật liên quan, ĐB Mùa A Vảng đề nghị, dự thảo Luật quy định thêm trường hợp chấm dứt quyền sở hữu tài sản của người kê khai tài sản khi bản thân họ không chứng minh được nguồn gốc hợp pháp hình thành tài sản có giá trị lớn và có dấu hiệu phạm tội mà có.

Đồng tình với phương án 1, ĐB Bế Minh Đức cho rằng, việc xử lý theo phương án này cơ bản phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của nước ta hiện nay, thể hiện thái độ mạnh mẽ của Nhà nước trong xử lý thu nhập, tài sản có nguồn gốc không rõ ràng. Đây là một khoản thu nhập không rõ nguồn gốc, chưa được kê khai thì người có nghĩa vụ kê khai phát sinh trách nhiệm nộp thuế theo quy định của pháp luật. ĐB Bế Minh Đức nêu thực tế, ở nước ta hiện nay việc quản lý toàn bộ thu nhập từ đầu vào của công chức hết sức khó khăn, vì ngoài tiền lương còn nhiều khoản thu nhập hợp pháp khác. Tuy nhiên, vì nhiều lý do họ không kê khai đầy đủ để trốn tránh nghĩa vụ nộp thuế. Việc không kê khai tài sản này là sai, trái với quy định, nhưng cũng không thể quy kết đó là tài sản không hợp pháp, kể cả trường hợp họ không giải trình được nguồn gốc tài sản thì cũng chưa thể thu hồi được, bởi trách nhiệm chứng minh là của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.


ĐBQH Nguyễn Văn Hiển (Lâm Đồng)
Ảnh: Quang Khánh

Cũng bày tỏ sự đồng tình với phương án 1, song ĐBQH Nguyễn Văn Hiển (Lâm Đồng) đề nghị, cần làm rõ thế nào là “không giải trình một cách hợp lý”? Bởi lẽ, việc đánh giá hợp lý hay không hợp lý phụ thuộc nhiều vào ý chí chủ quan của người đánh giá. Để tránh những cách hiểu khác nhau, ĐB Nguyễn Văn Hiển đề nghị, Luật cần quy định mang tính nguyên tắc trong trường hợp này. Mặt khác, đề nghị làm rõ trường hợp sau khi Nhà nước thu thuế đối với tài sản thu nhập kê khai không trung thực hoặc tài sản thu nhập tăng thêm mà người có nghĩa vụ kê khai không giải trình được một cách hợp lý, người này sau này lại bị truy cứu trách nhiệm về hành vi tham nhũng và bị tịch thu khối tài sản tham nhũng trên thì số thuế mà họ nộp trước đó được xử lý như thế nào? Họ có được khấu trừ hay hoàn trả không? Điều này cần phải làm rõ, ĐB Nguyễn Văn Hiển đề nghị.

Đề xuất kê khai thuế thu nhập cá nhân ở vị trí có nguy cơ tham nhũng

Không đồng tình với phương án 1 và chỉ đồng tình một phần với phương án 2, ĐBQH Trịnh Ngọc Thúy (TP Hồ Chí Minh) cho rằng, nếu chỉ đặt chế tài xử lý vi phạm hành chính và phạt hành chính đối với người có nghĩa vụ kê khai khi có hành vi không khai đầy đủ các tài sản thuộc quyền sở hữu của mình, có nghĩa các tài sản không được kê khai sẽ bị xử lý, mức độ xử lý tùy theo quy định, có thể tịch thu toàn bộ.

Đối với các tài sản, thu nhập đã được người có nghĩa vụ kê khai khai đầy đủ, không có cơ quan có thẩm quyền nào chứng minh là có liên quan đến vi phạm pháp luật, hành chính, hình sự hay buộc phải thực hiện nghĩa vụ dân sự thì những tài sản này đương nhiên là tài sản hợp pháp, áp dụng cho mọi công dân trong xã hội. Đối với các tài sản đã kê khai, dự thảo Luật quy định phải được giải trình hợp lý nguồn gốc. Theo ĐB Trịnh Ngọc Thúy, không thể đặt ra quy định để mang tính bắt buộc chung, vì lý do chúng ta không thể quy định chủ sở hữu tài sản có trong toàn xã hội phải giải trình nguồn gốc.


ĐBQH Nguyễn Lân Hiếu (An Giang)
Ảnh: Quang Khánh

Còn ĐBQH Nguyễn Lân Hiếu (An Giang) thì cho rằng, hầu hết các thu nhập cá nhân hiện nay về lương, thưởng, buôn bán, trúng vé số… đều kê khai thuế thu nhập cá nhân. Hiện thuế thu nhập cá nhân đang được quản lý hết sức khoa học, chính xác, chặt chẽ. Vậy tại sao chúng ta lại không yêu cầu thêm điều kiện hàng năm phải kê khai thuế thu nhập cá nhân của tất cả những người ở vị trí có nguy cơ tham nhũng? Nếu biết cụ thể thông tin này, thì người dân cũng như cơ quan chức năng sẽ dễ dàng hơn trong giám sát, theo dõi tài sản, thu nhập. Do đó, cần có điều khoản quy định rõ ràng vị trí có nguy cơ tham nhũng phải kê khai thuế thu nhập cá nhân, ĐB Nguyễn Lân Hiếu đề nghị.

Hà An