Kiểm soát thu nhập trong phòng, chống tham nhũng

Kê khai cụ thể, không hình thức

09:08 | 13/08/2017
Để kiểm soát hiệu quả thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn, yêu cầu đầu tiên là cần quy định kê khai tài sản. Tuy nhiên, một trong những yêu cầu quan trọng là xác định các nhóm tài sản cần kê khai, để việc làm này có hiệu quả thực sự chứ không mang tính hình thức.

Một số quốc gia quy định ngặt nghèo nội dung kê khai, chẳng hạn yêu cầu người có chức vụ, quyền hạn đưa ra con số chính xác về các khoản thu nhập (bao gồm tiền lương, các khoản phí, lợi nhuận từ bán hay cho thuê tài sản, đền bù bảo hiểm, trúng xổ số, thừa kế, quà tặng bằng tiền...) và xác định rõ nguồn gốc của thu nhập đó. Thí dụ, theo quy định về kê khai tài sản của Ireland, công chức phải cụ thể hóa số lượng hoặc giá trị quy ra tiền của bất kỳ lợi ích nào hoặc các khoản thưởng từ nghề nghiệp hay công việc kinh doanh. Hay ở Anh, thành viên của Hạ viện phải cung cấp chính xác từng khoản được thanh toán, bất kể lớn nhỏ (trừ khi khoản tiền đó có được do thực hiện nhiệm vụ của nghị sĩ) hoặc thu nhập có được từ đất và tài sản (phải kê khai nếu thu nhập đó lớn hơn 10% so với lương hiện tại của một nghị sĩ).

Cũng có một số quốc gia chỉ yêu cầu kê khai những loại tài sản có giá trị lớn (đặt ra ngưỡng nhất định đối với giá trị tài sản phải kê khai), như Thái Lan, Trung Quốc, Việt Nam... Một số quốc gia yêu cầu kê khai thông tin cụ thể hơn về những lợi ích mà công chức nhận được từ bên thứ ba, như chi phí đi lại cho người đó do bên thứ ba chi trả hoặc những lợi ích mang tính thiện ý khác... Thường thì những lợi ích đó chỉ được yêu cầu kê khai khi phát sinh trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ của công chức, và chỉ khi đến ngưỡng nhất định theo pháp luật. Cũng có quốc gia yêu cầu kê khai về quà tặng, coi đó cũng là một trong những khoản thu nhập. Thí dụ, ở Latvia, việc kê khai quà tặng là bắt buộc đối với mọi công chức; trong khi ở Ba Lan chỉ áp dụng với những công chức được bầu ở địa phương; còn ở Hungary chỉ áp dụng với các thành viên Nghị viện. Thành viên Nghị viện Anh phải kê khai bất kỳ quà tặng nào có giá trị lớn hơn 1% so với lương của mình. Thành viên Nghị viện Đức phải kê khai những quà tặng có giá trị trên 5.000 euro. Ở Pháp, thành viên Nghị viện phải kê khai bất kỳ quà tặng nào, bất kể giá trị của nó là bao nhiêu.

Ngoài ra, nhiều quốc gia còn yêu cầu kê khai cả các khoản chi tiêu, nhất là các khoản chi tiêu có giá trị lớn, các lợi ích phi vật chất. Việc kiểm soát các khoản chi tiêu thông thường được thực hiện qua theo dõi giao dịch của các tổ chức tín dụng và hệ thống đăng ký quyền sở hữu tài sản. Giám sát chi tiêu đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong trường hợp việc chi tiêu của công chức không cân xứng so với thu nhập chính thức mà họ nhận được. Việc kê khai nguồn gốc các khoản thu nhập ngoài lương cũng được nhiều quốc gia thực hiện, kể cả các lợi ích phi vật chất như hứa hẹn về việc làm của vợ, chồng, con cái của người có chức vụ, quyền hạn...

ThS. Hoàng Nam Hải