Cục Ngoại vụ Bộ Ngoại giao

Mở rộng quan hệ đối ngoại, thu hút nguồn lực để phát triển toàn diện KT - XH đất nước

08:47 | 11/11/2013
Ý tưởng ngoại giao phục vụ trực tiếp công cuộc phát triển kinh tế xã hội nhen nhóm trong quá trình hội nhập của đất nước từ những năm đầu tiên của thời kỳ Đổi mới. Nhận thấy nhu cầu của các tỉnh, thành phố trong cả nước phát triển quan hệ đối ngoại với các địa phương trên thế giới nhằm mở rộng hợp tác hữu nghị, phát triển kinh tế đối ngoại, tìm kiếm thị trường cũng như nguồn vốn trực tiếp cho các tỉnh, thành phố, từ giữa những năm 80 của thế kỷ trước, Bộ Ngoại giao đã lập bộ phận theo dõi hỗ trợ các địa phương trong lĩnh vực đối ngoại.

Ý tưởng ngoại giao phục vụ trực tiếp công cuộc phát triển kinh tế xã hội nhen nhóm trong quá trình hội nhập của đất nước từ những năm đầu tiên của thời kỳ Đổi mới. Nhận thấy nhu cầu của các tỉnh, thành phố trong cả nước phát triển quan hệ đối ngoại với các địa phương trên thế giới nhằm mở rộng hợp tác hữu nghị, phát triển kinh tế đối ngoại, tìm kiếm thị trường cũng như nguồn vốn trực tiếp cho các tỉnh, thành phố, từ giữa những năm 80 của thế kỷ trước, Bộ Ngoại giao đã lập bộ phận theo dõi hỗ trợ các địa phương trong lĩnh vực đối ngoại. Sau hơn 10 năm thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ địa phương mở rộng quan hệ đối ngoại, công tác ngoại vụ địa phương của Bộ Ngoại giao trên cơ sở khẳng định được vai trò của mình, đã tiếp tục phát triển, đòi hỏi phải có một đơn vị chuyên trách đảm đương nhiệm vụ ngày càng nặng nề hơn. Trước tình hình đó, Phòng Ngoại vụ địa phương thuộc Văn phòng Bộ lần đầu tiên được thành lập theo Quyết định số 397/QĐ ngày 19 tháng 3 năm 1997 và được củng cố theo Quyết định số 1370/2006/QĐ-BNG ngày 4 tháng 7 năm 2006 của Bộ trưởng Bộ Ngoại giao.

Với chức năng hỗ trợ các địa phương phát triển quan hệ đa dạng với các đối tác ở nước ngoài, tìm kiếm thị trường cho các nguồn hàng địa phương cũng như tranh thủ các nguồn lực tài chính (vốn, viện trợ, nguồn quỹ ủng hộ của các tổ chức phi chính phủ…), công tác ngoại vụ đã thúc đẩy mở rộng quan hệ đối ngoại của các tỉnh, thành phố, đẩy mạnh giao lưu nhân dân, góp phần tích cực vào công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của các tỉnh, thành phố trong cả nước. Với sự sát cánh cùng các đơn vị của Bộ Ngoại giao, Phòng Ngoại vụ đã đạt được những thành tích không nhỏ: tham gia thiết lập hàng trăm mối quan hệ hợp tác hữu nghị giữa các tỉnh, thành phố Việt Nam với các đơn vị hành chính và các thành phố lớn trên thế giới; góp phần cùng Ủy ban UNESCO Quốc gia Việt Nam và Vụ Văn hóa đối ngoại và UNESCO vận động thành công UNESCO công nhận hàng chục di sản vật thể và phi vật thể, làm rạng rỡ tên tuổi văn hóa Việt Nam; những địa danh lịch sử, danh thắng văn hóa, sản phẩm nổi tiếng của các vùng miền trong cả nước đã được các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài góp sức quảng bá, tạo nên điểm nhấn thu hút nguồn du lịch lớn tới các vùng miền của đất nước, kể cả những vùng sâu, vùng xa cũng được bạn bè thế giới biết và tìm tới.

Trên cơ sở đường lối chủ động, tích cực hội nhập quốc tế được đề ra tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 10 tháng 4 năm 2013 nhằm cụ thể hóa chủ trương này. Chính phủ cũng xác định chương trình hành động để tích cực triển khai toàn diện và hiệu quả chiến lược hội nhập của Việt Nam. Nếu như thời kỳ đầu của Đổi mới, trên cả nước mới chỉ có 2 Sở Ngoại vụ TP Hồ Chí Minh, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu và một vài Ban Ngoại vụ thì tới ngày hôm nay, 45 tỉnh, thành phố đã có Sở Ngoại vụ độc lập. Ở các tỉnh, thành phố còn lại đều có Phòng Ngoại vụ trực thuộc Văn phòng Ủy ban nhân dân. Với hệ thống Sở Ngoại vụ địa phương phát triển mạnh mẽ như vậy, đòi hỏi khách quan cần có một đơn vị đầu mối của Bộ Ngoại giao nhằm thống nhất quản lý đối ngoại trên cả nước. Ngày 11 tháng 6 năm 2013, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Nghị định số 58/2013/NĐ-CP cho phép Bộ Ngoại giao lập Cục Ngoại vụ. Ngày 28 tháng 10 năm 2013, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh đã ký Quyết định số 3088/QĐ-BNG chính thức thành lập Cục Ngoại vụ trực thuộc Bộ Ngoại giao. Quyết định này đã hiện thực hóa chủ trương của Bộ Ngoại giao nỗ lực kết nối và tranh thủ tối đa các nguồn lực ngoài nước phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương đồng thời bảo đảm thực hiện thống nhất quản lý đối ngoại của các địa phương trong cả nước.

Khung khổ pháp lý liên quan tới công tác ngoại vụ đã từng bước được kiện toàn với các văn bản của Đảng và Nhà nước. Quyết định số 295-QĐ/TW ngày 23 tháng 3 năm 2010 của Bộ Chính trị ban hành Quy chế quản lý thống nhất các hoạt động đối ngoại và Quyết định 67/2011/QĐ-TTg ngày 12 tháng 12 năm 2011 về quản lý thống nhất các hoạt động đối ngoại của UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương là cơ sở để triển khai nhiệm vụ này trên toàn quốc. Bên cạnh đó, Quyết định số 76/2010/QĐ-TTg ngày 30.11.2010 của Thủ tướng Chính phủ về tổ chức, quản lý hội nghị, hội thảo quốc tế tại Việt Nam và Nghị định số 12/2012/NĐ-CP ngày 1 tháng 3 năm 2012 của Chính phủ về đăng ký và quản lý hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam cũng là các cơ sở pháp lý quan trọng cho việc triển khai hoạt động của Cục Ngoại vụ. Về phía các địa phương, Nghị định 13/2008/NĐ-CP ngày 4.2.2008 của Chính phủ đã cho phép thành lập các Sở Ngoại vụ trong cơ cấu tổ chức của UBND cấp tỉnh theo đặc thù riêng của địa phương. Đáp ứng nhu cầu phát triển ngày càng sâu rộng của công tác đối ngoại, Kết luận số 73-TB/TW ngày 8.2.2012 của Bộ Chính trị về việc tăng cường quan hệ đối ngoại của Đảng trong tình hình mới đã đặt ra yêu cầu bổ sung chức năng tham mưu về hoạt động đối ngoại Đảng của tỉnh ủy cho các Sở Ngoại vụ địa phương.

Tình hình thế giới luôn biến chuyển mau lẹ và phức tạp, thời cơ thách thức luôn đan xen, giằng kéo đòi hỏi công tác ngoại giao nhân dân, đối ngoại địa phương phải kịp thời nắm bắt thông tin, tranh thủ thời cơ bứt phá. Trên bước đường hội nhập của đất nước, những luật chơi phức tạp trên trường quốc tế đặt ra không ít bài toán nan giải, đôi lúc sẽ khiến chúng ta không khỏi bỡ ngỡ. Cục Ngoại vụ Bộ Ngoại giao sẽ đóng vai trò như ngọn hải đăng soi đường để 63 con tàu ngoại vụ địa phương của cả nước băng đi trong biển cả hội nhập mênh mông để cập bến bờ của thành công.

Thông qua mạng lưới 97 cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, Cục Ngoại vụ có nhiệm vụ kết nối những thông tin hữu ích, những dự báo quý giá, tham mưu cho 63 tỉnh thành phố trên cả nước trong việc hoạch định chiến lược phát triển kinh tế đối ngoại của riêng mình. Mặt khác, 97 cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đã, đang và sẽ là những cơ quan đại diện tiền duyên của 63 tỉnh thành phố, giúp đỡ trực tiếp các đoàn công tác của các bộ, ngành và địa phương của cả nước.

Cục Ngoại vụ Bộ Ngoại giao đã được thành lập với bao nhiệm vụ nặng nề và khó khăn. Tuy vậy, với sự ủng hộ, hậu thuẫn của các cơ quan ngoại vụ của các tỉnh, thành phố trên cả nước và sự hợp tác chặt chẽ với các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, công tác ngoại vụ của Bộ Ngoại giao cũng như của các tỉnh, thành trên cả nước sẽ phát triển thành công, đóng góp vào công cuộc mở rộng quan hệ đối ngoại địa phương, thu hút nguồn lực nhằm phát triển kinh tế - xã hội của các vùng miền trên cả nước.

Chức năng nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức Cục Ngoại vụ

(theo quyết định 3088/QĐ-BNG ngày 28.10.2013 của Bộ trưởng Bộ Ngoại giao)

1. Chức năng: Tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Ngoại giao chỉ đạo, hướng dẫn, quản lý hoạt động đối ngoại của UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; quản lý tổ chức phi chính phủ nước ngoài và quản lý công tác hội nghị, hội thảo quốc tế tại Việt Nam.

2. Nhiệm vụ và quyền hạn:

a) Xây dựng và triển khai thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật; phối hợp kiểm tra, kiến nghị biện pháp xử lý; kiến nghị các biện pháp và hình thức phổ biến, tuyên truyền, hướng dẫn và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật liên quan tới công tác đối ngoại địa phương, công tác phi chính phủ nước ngoài và hội nghị, hội thảo quốc tế tại Việt Nam;

b) Xây dựng chủ trương, chính sách, chương trình, kế hoạch, dự án tăng cường công tác ngoại vụ địa phương, công tác phi chính phủ nước ngoài và việc quản lý hội nghị hội thảo quốc tế tại Việt Nam;

c) Phổ biến, quán triệt, hỗ trợ đôn đốc địa phương thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước trong lĩnh vực đối ngoại; chỉ đạo, hướng dẫn, quản lý và hỗ trợ các hoạt động đối ngoại của địa phương trong các lĩnh vực ngoại giao chính trị, kinh tế, văn hóa, biên giới lãnh thổ và công tác về người Việt Nam ở nước ngoài phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương; thúc đẩy cơ chế phối hợp công tác giữa Bộ Ngoại giao và địa phương;

d) Quản lý và thực hiện cấp, gia hạn, sửa đổi, bổ sung, thu hồi các loại Giấy đăng ký của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam; phối hợp vận động viện trợ và kêu gọi cứu trợ khẩn cấp của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài;

đ) Quản lý các hoạt động hội nghị, hội thảo quốc tế tại Việt Nam; phối hợp theo dõi, hướng dẫn đôn đốc việc thực hiện công tác này;
e) Xây dựng báo cáo tổng hợp về chương trình, kết quả hoạt động đối ngoại  của các bộ, ngành, địa phương, về công tác phi chính phủ nước ngoài và tình hình tổ chức các hội nghị, hội thảo quốc tế tại Việt Nam;

f) Xây dựng chương trình bồi dưỡng kiến thức đối ngoại, nghiệp vụ chuyên môn và ngoại ngữ cho cán bộ đối ngoại địa phương;

g) Cung cấp thông tin cho địa phương về tình hình hoạt động đối ngoại và các văn bản của Đảng và Nhà nước liên quan tới công tác đối ngoại và phi chính phủ nước ngoài; góp phần quảng bá giới thiệu tiềm năng kinh tế, văn hóa, xã hội, nhu cầu xúc tiến đầu tư, thương mại và vận động viện trợ của các địa phương.

3. Cơ cấu tổ chức của Cục Ngoại vụ gồm 3 phòng:

- Phòng Tổng hợp: có nhiệm vụ xây dựng chương trình công tác địa phương hàng năm của Bộ; xây dựng báo cáo tổng hợp về hoạt động đối ngoại của các cơ quan Trung ương; xây dựng và thực hiện các đề án, kế hoạch bồi dưỡng kiến thức, nghiệp vụ đối ngoại cho cán bộ địa phương; công tác thông tin giữa Bộ Ngoại giao và địa phương; công tác hành chính, văn thư, lưu trữ, nội bộ…

- Phòng Địa phương: có chức năng, nhiệm vụ theo dõi, hướng dẫn, quản lý thống nhất hoạt động đối ngoại của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

- Phòng Tổ chức phi chính phủ nước ngoài: có chức năng, nhiệm vụ quản lý hoạt động của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài và quản lý hội nghị, hội thảo quốc tế tại Việt Nam; xử lý các vấn đề liên quan tới đối ngoại nhân dân.

Hồ Xuân Sơn
Ủy viên Trung ương Đảng Thứ trưởng Bộ Ngoại giao