Chiếc túi “xanh” thân thiện với môi trường

05/04/2010
Truyền thống sử dụng khăn vải Furoshiki từng bị mai một trong hơn 40 năm qua, đang dần được khôi phục tại Nhật Bản. Ngoài ý nghĩa văn hóa, sự trở lại của Furoshiki còn có ý nghĩa lớn trong bảo vệ môi trường, tiết kiệm tài nguyên…

04-chiec-tui-9410-300-a2.jpg

Họa tiết phong phú

Furoshiki là loại khăn vải hình vuông được nhuộm với nhiều màu sắc và họa tiết khác nhau. Dù có từ thời kỳ Edo (1603-1686), nhưng ban đầu, người Nhật chỉ sử dụng Furoshiki ở các nhà tắm công cộng để bọc quần áo. Dần dần, Furoshiki được sử dụng vào nhiều việc khác nhau như đóng gói hành lý, trải lên sàn nhà, trang trí nhà ở, hoặc dùng như vật tượng trưng cho hạnh phúc trong các đám cưới...

Theo văn hóa truyền thống của người Nhật, Furoshiki có những họa tiết đặc trưng, gửi gắm mong ước của con người. Ví dụ, Furoshiki mang họa tiết rễ cỏ, với các rễ cây mọc dài, đan vào nhau, thể hiện mong muốn sống lâu và hạnh phúc mãi mãi. Khi kết hôn, các cô gái dùng tấm khăn vải Furoshiki có họa tiết này để gói đồ đạc mang về nhà chồng. Ngày xưa, ở mỗi gia đình người Nhật đều có ít nhất một tấm vải có họa tiết này. Hay Furoshiki họa tiết cá chép vượt thác, bắt nguồn từ tích của Trung Quốc: khi cá chép vượt được thác thì sẽ hóa thành rồng. Người ta thường tặng khăn vải này cho gia đình sinh con trai, với lời chúc sau này cậu bé sẽ thành công trong sự nghiệp. Ngoài ra, Furoshiki truyền thống còn có họa tiết chim phượng hoàng, họa tiết tùng - trúc – mai... Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của nhu cầu thẩm mỹ, khoảng 10 năm gần đây, rất nhiều nhà thiết kế sáng tạo ra những hoa văn mới, đem đến sự phong phú, đa dạng cho khăn vải truyền thống của Nhật Bản.

04-chiec-tui-9410-300-a4.jpg

Khoảng 100 kiểu gói khác nhau

Furoshiki có nhiều kích thước khác nhau, nhỏ nhất là một mảnh vải hình vuông cạnh 45cm, thường dùng để gói tiền mừng đám cưới hoặc tiền viếng đám ma. Dài hơn là khăn vải có cạnh 50cm, 68cm (đây là loại phổ biến nhất), 90cm, 118cm, lớn nhất là Furoshiki có cạnh dài 230cm. Khăn vải truyền thống của Nhật Bản có thể làm từ chất liệu khác nhau, như lụa, cotton, tơ nhân tạo... nhưng Furoshiki dùng để gói những vật nặng thì phải làm bằng cotton, dệt theo cách đặc biệt, sao cho các sợi ngang và sợi dọc đan vào nhau chắc chắn.

Vốn là vật dụng quen thuộc trong cuộc sống hàng ngày của người Nhật, nhưng khi được dùng phổ biến hơn, việc gói quà với khăn vải truyền thống đã phát triển lên thành một loại hình nghệ thuật tại quốc gia này và được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Với Furoshiki, chỉ cần một chút khéo léo với vài nút buộc đơn giản, ta đã có được một gói quà đẹp. Tuy nhiên, gói quà bằng Furoshiki, người gói phải tùy thuộc vào hình dạng, kích thước món quà mà chọn kích thước mảnh vải cũng như cách gói cho phù hợp. Mỗi khăn vải Furoshiki có khoảng 100 kiểu gói khác nhau. Khi gói quà bằng Furoshiki, có trường hợp, người tặng quà tặng luôn cả khăn, hoặc người được tặng quà dùng khăn ấy gói một món quà nhỏ và trả cho người tặng.

Tuy vậy, vào cuối những năm 70 của thế kỷ XX, với sự xuất hiện và phổ biến của túi nylon, túi giấy... văn hóa Furoshiki đã bị mai một. Những năm gần đây, người Nhật rất ít dùng Furoshiki, và chỉ có những người sinh ra trước 40 năm trở lại đây mới biết sử dụng Furoshiki.

04-chiec-tui-9410-300-a3.jpg

Chiếc túi “xanh” thân thiện với môi trường

Hiện nay, việc tiết kiệm, tái sử dụng và tái chế (3R) đang trở nên thực sự cần thiết và đóng một vai trò quan trọng trong vấn đề bảo vệ môi trường, thì ngoài nét đẹp văn hóa truyền thống, sự tiện dụng, người Nhật thấy rằng, Furoshiki còn là chiếc túi “xanh” thân thiện với môi trường. Khi không sử dụng, Furoshiki có thể gấp rất nhỏ gọn, lúc cần, mảnh vải đó có thể buộc thành một cái túi đựng đồ. Ngoài ra, Furoshiki có thể giặt và dùng lại nhiều lần, giúp con người hạn chế sử dụng các loại túi giấy, nylon, tiết kiệm được tài nguyên, năng lượng, tránh xả rác ra môi trường xung quanh.

Để lưu giữ di sản, đồng thời bảo vệ môi trường, tiết kiệm tài nguyên, những vấn đề đang được quan tâm trên toàn cầu, Hiệp hội nghiên cứu Furoshiki đã phát động phong trào dùng Furoshiki thay cho túi nylon và giấy. Bà Hiroko Handa, thành viên của Hiệp hội cho biết: “Hiệp hội nghiên cứu Furoshiki rất muốn mở rộng việc sử dụng khăn vải truyền thống cho người dân Nhật Bản, và đã tiến hành nhiều hoạt động, như nói chuyện về văn hóa Furoshiki, phổ biến cho người dân Nhật cách gói đồ, quà tặng bằng Furoshiki và đã thu hút đông đảo người dân ở mọi lứa tuổi tham gia. Đặc biệt, Hiệp hội còn hướng dẫn cho các em nhỏ ở các trường tiểu học... Với những hành động đó, hiện nay, ở Nhật Bản bắt đầu có trào lưu là mọi người bắt đầu thích khăn vải trở lại”.
Hiệp hội nghiên cứu Furoshiki cũng đã bước đầu giới thiệu Furoshiki với bạn bè quốc tế, như hướng dẫn cách sử dụng Furoshiki đến đại biểu các nước tham dự hội nghị về môi trường ở Nhật Bản; tổ chức quảng bá Furoshiki tại các quốc gia mà Việt Nam là điểm đến đầu tiên. Vừa qua, tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam đã tổ chức chương trình thuyết trình, hướng dẫn thực hành về Furoshiki, với sự tham gia trực tiếp của bà Hiroko Handa.

Lê Thủy